بررسی تأثیر آماده سازی بذر بر بهبود رشد، عملکرد دانه و اجزاء عملکرد ارقام مختلف گندم (.Triticum aestivum L) در شرایط دیم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد زراعت، گروه آگروتکنولوژی، دانشکده کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی واحد مهاباد، مهاباد

2 دانشیار، گروه آگروتکنولوژی، دانشکده کشاورزی آب، غذا و فراسودمندها، واحد مهاباد، دانشگاه آزاد اسلامی، مهاباد

3 دکتری تخصصی، گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده علوم کشاورزی، دانشگاه شاهد، تهران

چکیده

پرایمینگ بذر، به‌ویژه در زراعت دیم گندم، با بهبود استقرار گیاهچه و افزایش تحمل به تنش‌های محیطی، نقش مهمی در افزایش عملکرد و پایداری تولید دارد . این آزمایش به‌منظور ارزیابی اثر پرایمینگ بذر بر عملکرد و اجزای عملکرد دانه ارقام گندم در شرایط دیم در سال زراعی 1400-1399 اجرا شد. آزمایش به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در ایستگاه قاملو مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی کردستان انجام شد. تیمارهای مختلف پرایمینگ بذر شامل هیدروپرایمینگ، پتاسیم دی هیدروژن فسفات، سولفات روی، نیترات پتاسیم و تیمار شاهد (بدون پرایم) بر روی چهار رقم گندم دیم به اسامی آذر2، رصد، اوحدی و هما اجرا شد. نتایج بیانگر اثرات مثبت پرایمینگ بذر برافزایش عملکرد دانه، افزایش قدرت رویش و افزایش استقرار بوته بود. در شرایط این تحقیق، بهترین تیمار نیترات پتاسیم بود که سبب افزایش 45 درصدی عملکرد دانه نسبت به شاهد گردید. افزایش عملکرد دانه بر اثر اعمال این تیمار ناشی از اثر مثبت آن بر بعضی صفات دیگر از جمله وزن هزار دانه، عملکرد بیولوژیک، ارتفاع بوته، تعداد ریشه‌های بذری و تعداد دانه در خوشه بود. ارقام گندم واکنش متفاوتی به‌پیش تیمارهای پرایمینگ نشان داده و در این میان رقم آذر2 با عملکرد 1293.9 کیلوگرم در هکتار، بیشترین عملکرد دانه را به خود اختصاص داد. همچنین مقایسه میانگین‌ها برای صفت طول ریشه‌چه بیانگر برتری رقم آذر2 نسبت به سایر ارقام موردبررسی بود. بر اساس نتایج این تحقیق اعمال نیترات پتاسیم بر رقم آذر 2 موجب 36درصد افزایش عملکرد نسبت به میانگین ارقام بدون اعمال پرایمینگ بذر شد. برتری استفاده از پرایمینگ بذر در زراعت دیم گندم را می‌توان به تسریع فرآیند جوانه زنی، استقرار یکنواخت و بهبود یافته گیاهچه، و افزایش تحمل به تنش‌های محیطی اولیه نسبت داد که در نهایت منجر به افزایش بقاء و استقرار موفق گیاهچه در شرایط نامساعد محیطی می‌شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


Faisal, M., Aid, J., Nodirov, B., Lee, B., Hickey, M.A., 2023. Preclinical trials in Alzheimer's disease: Sample size and effect size for behavioural and neuropathological outcomes in 5xFAD mice. PLoS One. 18(4), e0281003. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0281003
Farooq, M., Almamari, S.A.D., Rehman, A., Al-Busaidi, W M., Wahid, A., Al-Ghamdi, S.S., 2021. Morphological, physiological and biochemical aspects of zinc seed priming-induced drought tolerance in faba bean. Scientia Horticulturae. 281, 109894. https://doi.org/10.1016/j.scienta.2021.109894
Farooq, M.A., Gogoi, N., Barthakur, S., Baroowa, B., Bharadwaj, N., Alghamdi, S.S., Siddique, K.H.M., 2017. Drought stress in grain legumes during reproduction and grain filling. Journal of Agronomy and Crop Science. 203, 81–102. https://doi.org/10.1111/jac.12169
Hussain, M.M., Farooq, D.J., 2017. Evaluating the role of seed priming in improving drought tolerance of pigmented and non-pigmented rice. Journal of Agronomy and Crop Science. 203, 269–276. https://doi.org/10.1111/jac.12195  
Johnson, S.E., Lauren, J.G., Welch, R.M., Duxbury, J.M., 2005. A comparison of the effects of micronutrient seed priming and soil fertilization on the mineral nutrition of chickpea (Cicer arietinum), lentil (Lens culinaris), rice (Oryza sativa) and wheat (Triticum aestivum) in Nepal. Experimental Agriculture. 41, 427–448. https://doi.org/10.1017/S0014479705002851  
Liu, C., Yang, Z., Hu, Y.G., 2015. Drought resistance of wheat alien chromosome addition lines evaluated by membership function value based on multiple traits and drought resistance index of grain yield. Field Crops Rescerch. 179, 103–112. https://doi.org/10.1016/j.fcr.2015.04.016  
Malko, M.M., Khanzada, A., Wang, X., Samo, A., Li, Q., Jiang, D., Cai, J., 2022. Chemical treatment refines drought tolerance in wheat and its implications in changing climate: A review. Plant Stress. 100118. https://doi.org/10.1016/j.stress.2022.100118  
Melash, A.A., Mengistu, D.K., Aberra, D.A., Tsegay, A., 2019. The influence of seeding rate and micronutrients foliar application on grain yield and quality traits and micronutrients of durum wheat. Journal of Cereal Science. 85, v221–v227. https://doi.org/10.1016/j.jcs.2018.08.005  
Moradi, L., Siosemardeh, A., 2023. Combination of seed priming and nutrient foliar application improved physiological attributes, grain yield, and biofortification of rainfed wheat. Frontiers in Plant Science. 14, 1287677. https://doi.org/10.3389/fpls.2023.1287677
Moradi, L., Siosemardeh, A., Sohrabi, Y., Bahramnejad, B., Hosseinpanahi, F., 2022. Dry matter remobilization and associated traits, grain yield stability, N utilization, and grain protein concentration in wheat cultivars under supplemental irrigation. Agricultural Water Management. 263, 107449. https://doi.org/10.1016/j.agwat.2021.107449  
Raza, M.A.S., Zulfiqar, B., Iqbal, R., et al., 2023. Morpho-physiological and biochemical response of wheat to various treatments of silicon nano-particles under drought stress conditions. Scientific Reports. 13, 2700. https://doi.org/10.1038/s41598-023-29784-6
Rehman, A., Farooq, M., Naveed, M., Nawaz, A., Shahzad, B., 2018. Seed priming of Zn with endophytic bacteria improves the productivity and grain biofortification of bread wheat. European Journal of Agronomy. 94, 98–107. https://doi.org/10.1016/j.eja.2018.01.017
Saha, D., Choyal, P., Mishra, U.N., Dey, P., Bose, B., Prathibha, M.D., et al., 2022. Drought stress responses and inducing tolerance by seed priming approach in plants. Plant Stress. 4, 100066. https://doi.org/10.1016/j.stress.2022.100066  
Shadmehri, A., Abbasdokht, H., 2024. Investigating seed priming on some physiological characteristics and yield of three genotypes (Q12, Q29 & Giza1) of quinoa (Chenopodium quinoa willd) under different irrigation regimes, Environmental Stresses in Crop Sciences. 17(2), 405-424. [In Persian]. https://doi.org/10.22077/escs.2023.5995.2185
Sharifi Kalyani, F., Siosemardeh, A., Hosseinpanahi, F., Jalali-Honarmand, S., 2022. The effect of seed priming on yield, yield components and grain quality characteristics of rainfed wheat in Kurdistan province. Journal of Crop Production and Processing. 11(4), 69-80. [In Persian]. https://doi.org/10.47176/jcpp.11.4.36342
Shivay, Y.S., Prasad, R., Pal, M., 2014. Genetic variability for zinc use efficiency in chickpea as influenced by zinc fertilization. International Journal of Bio-resource Stress Management. 5, 31–36. https://doi.org/10.5958/j.0976-4038.5.1.005
Tabassum, T., Farooq, M., Ahmad, R., Zohaib, A., Wahid, A., Shahid, M., 2018. Terminal drought and seed priming improves drought tolerance in wheat. Physiology and Molecular Biology of Plants. 24, 845–856. https://doi.org/10.1007/s12298-018-0547-y
Ullah, A., Farooq, M., Hussain, M., Wakeel, A., 2019. Zinc seed priming improves stand establishment, tissue zinc concentration and early seedling growth of chickpea. The Journal of Animal & Plant Sciences. 29, 1049–1053.