واکنش صفات رویشی و کیفی دانه آفتابگردان به منابع مختلف نیتروژن (کود آلی و شیمیایی) و زئولیت تحت رژیم‌های مختلف آبیاری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته دکتری زراعت دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران و استادیار گروه کشاورزی دانشگاه هرات افغانستان.

2 استاد گروه زراعت، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

3 ستادیار گروه زراعت، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

4 استادیار و عضو هیئت‌علمی گروه کشاورزی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

5 موسسه تحقیقات کشاورزی دیم، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی، ایران.

چکیده

به‌منظور بررسی تأثیر تلفیقی منابع مختلف کود نیتروژن (کود آلی و اوره) و زئولیت تحت رژیم ­های متفاوت آبیاری، بر صفات کیفی دانه آفتابگردان (Helianthus annuus L.)، آزمایشی در سال‌های 1394-1393 در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه تربیت مدرس به‌صورت اسپلیت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار اجرا شد. فاکتور اصلی شامل رژیم‌های آبیاری (آبیاری پس از تخلیه 40، 60 و 80 درصد رطوبت قابل‌استفاده خاک) بود. ترکیب عامل‌های فاکتوریل از سامانه‌های حاصلخیزی خاک و زئولیت شامل تلفیقی از کود آلی (35 درصد مرغی + 65 درصد کود گوسفندی) به‌عنوان تأمین‌کننده 100 درصد نیتروژن موردنیاز از طریق منبع آلی، تأمین 50 درصد نیتروژن موردنیاز از طریق منبع آلی + تأمین 50 درصد نیتروژن موردنیاز از طریق اوره، تأمین 100 درصد نیتروژن موردنیاز از طریق اوره و عدم کاربرد و کاربرد 5 و 10 تن در هکتار زئولیت بود. به ترتیب در سال اول و دوم، بیشترین قطر (2.2 و 2.26 میلی‌متر) و ارتفاع (186.7 و 186.3 سانتی‌متر) ساقه و همچنین عملکرد روغن و پروتئین در سال دوم (943.6 و 556.1 کیلوگرم در هکتار) در شرایط عدم تنش (آبیاری پس از تخلیه 40 درصد رطوبت قابل‌استفاده خاک) با کاربرد زئولیت حاصل شد. درمجموع می‌توان نتیجه گرفت که تنش رطوبتی شدید، باعث کاهش درصد اسیدهای چرب غیراشباع (به ترتیب اولئیک اسید و لینولئیک اسید در سال اول 22 و 7 درصد و در سال دوم 27 و 6.8 درصد) و استئاریک اسید (به ترتیب در سال اول و دوم 50 و 52 درصد)، ولی افزایش مقدار پالمتیک اسید (به ترتیب در سال اول و دوم 54.6 و 65.3 درصد) آفتابگردان شد و به ترتیب در سال اول و دوم، کاربرد سیستم حاصلخیزی آلی با افزایش میزان اسید چرب لینولئیک (9.2 و 9.7 درصد) و اولئیک (7.8 و 8.2 درصد) دانه، سبب افزایش کیفیت روغن دانه آفتابگردان گردید که در شرایط آبیاری مطلوب، کودهای آلی و در شرایط تنش کم‌آبی، کودهای آلی دارای زئولیت دارای مزیت بودند.نتایج این آزمایش نشان داد که در اکثر تیمارهای آبیـاری، مصـرف زئولیـت و کودهای آلی با افزایش دسترسی آب و عناصر غذایی، سبب افزایش عملکرد کمی و کیفی آفتابگردان گردید و نیز ایده مفیدی برای کاهش کاربرد کودهای شیمیایی در راستای کشاورزی پایدار است.

کلیدواژه‌ها


Arancon, N.Q., Edwards, C.A., Dick, R., Dick, L., 2007. Vermicompost tea production and plant growth impacts. Biocycle. 48, 51–52.

Baghbani Arani, A., Modarres-Sanavy, S.A.M., Mashhadi Akbar Boojar, M., Mokhtassi Bidgoli, A., 2017a. Effect of application of zeolite and nitrogen fertilization on growth, seed yield and water productivity of fenugreek (Trigonella foenum-graecum L.) under drought stress conditions. Iranian Journal of Agronomy Science. 19(3), 239-254. [In Persian with English Summary].

Baghbani Arani, A., Modarres-Sanavy, S.A.M., Mashhadi Akbar Boojar, M., Mokhtassi Bidgoli, A., 2017b. Towards improving the agronomic performance, chlorophyll fluorescence parameters and pigments in fenugreek using zeolite and vermicompost under deficit water stress. Industrial Crops and Products. 109, 346–357.

Basun, M., Bhadoria, P.B.S., Mahapatra, S.C., 2008. Growth, nitrogen fixation, yield and kernel quality of peanut in response to lime, organic and inorganic fertilizer levels. Bioresource Technology. 99, 4675–4683.

Camara, K.M., Payne, W.A., Rasmussen, P.E., 2003. Long-term effects of tillage, nitrogen, and rainfall on winter wheat yields in the Pacific Northwest. Agronomy Journal. 95, 828–835.

Dwivedi, S.L., Nigam, S.N., Jambunathan, R., Sahrawate, K.L., Nagabhushanam, G.V.S., Raghunath, K., 1993. Effects of genotypes and environments on oil content and oil quality parameters and their correlations in peanut (Arachis hypogaea L.). Peanut Science. 20, 84–89.

Farmanber, A., 2011. Effect of integrated mychriza, vermicompost and zeolite on yield and component yield of sunflower. M.Sc. Thesis. Tarbiat Modares University. Tehran. Iran. 307p. [In Persian with English Summary].

Fernandez-Martinez, J., Jimenez-Ramirez, J., Dominguez-Gimenez, J., Francis, C.A., Bulter, F.C., King, L.D., 1990. Sustainable agriculture in temperate zones. New York. John Wiley and Sons. U.S.A. 487p.

Flagella, Z., Rotunno, T., Tarantino, E., Di Caterina, R., De Caro, A., 2002. Changes in seed yield and oil fatty acid composition of high oleic sunflower (Helianthus annuus L.) hybrids in relation to the sowing date and the water regime. European Journal of Agronomy. 17, 221–230.

Gholamhoseini, M., Ghalavand, A., Khodaei-Joghan, A., Dolatabadian, A., Zakikhani, H., Farmanbar, E., 2013. Zeolite-amended cattle manure effects on sunflower yield, seed quality, water use efficiency and nutrient leaching. Soil and Tillage Research. 126, 193–202.

Izquierdo, N.G., Aguirrezabal, L.A.N., 2008. Genetic variability in the response of fatty acid composition to minimum night temperature during grain filling in sunflower. Field Crops Research. 106, 116–125.

Jalilian, J., Modarres Sanavy, S.A.M, Saberali, S.F., Sadat-Asilan, K., 2012. Effects of the combination of beneficial microbes and nitrogen on sunflower seed yields and seed quality traits under different irrigation regimes. Field Crops Research. 127, 26–34.

Lima, D.L.D., Santos, S.M., Scherer, W.H., Schneider, R.J., Duarte, A.C., Santos, E.B.H.,
Esteves, V.I., 2009. Effect of organic and inorganic amendments on soil organic matter properties. Geoderma 150, 38–45.

Khodaii Joghan, A., 2015. Response eco-physiology of sunflower to nutrients systems under different irrigation regimes. Ph.D. Thesis. Tarbiat Modares University. Tehran. Iran. 150 pp. [In Persian with English Summary].

Manivannan, P., Abdul Jaleel, C., Sankar, B., Kishorekumar, A., Somasundaram, R., Lakshmanan, G.M.A. Panneerselvam, R., 2007. Growth, biochemical modifications and proline metabolism in Helianthus annuus L. as induced by drought stress. Colloids and Surfaces B: Biointerfaces. 59, 141–149.

Metcalf, L.C., Schmitz, A.A., Pelka, J.R., 1966.Rapid preparation of methyl esters from lipid for gas chromatography analysis. Analytical chemistry. 38, 514-515.

Mokhtassi-Bidgoli A., Aghaalikhani, M., Nassiri-Mahallati, M., Zand, E., Gonzalez-Andujar, J.L., Azari, A., 2013. Agronomic performance, seed quality and nitrogen uptake of Descurainia Sophia in response to different nitrogen rates and water regimes. Industrial Crops and Products. 44, 583–592.

Munir, M.A., Malik, M.A., Saleem, M.F., 2007. Impact of integration of crop manuring and nitrogen application on growth, Malik, yield and quality of spring planted sunflower (Helianthus annuus L.). Pakistan Journal of Botany. 39, 441-449.

Omidian, A., Siadat, A., Naseri, R., Moradi, M., 2012. Effect of ZnSo4 foliar on oil yield and protein of seed in four canola cultivars. Iranian Journal of Agronomy Science. 14(1), 16-28. [In Persian with English Summary].

Schneiter, A.A., Miller, J.F., 1981. Description of sunflower growth stage. Crop Science. 21, 901-903.

Sezen, S.M., Yazar, A., Kapur, B., Teken, A., 2011. Comparison of drip and sprinkler irrigation strategies on sunflower seed and oil yield and quality under Mediterranean climatic conditions. Agricultural Water Management. doi: 10.1016/j.agat.2011.02.005.

Shoghi-Kalkhoran, S., Ghalavand, A., Modarres-Sanavy, S.A.M. Mokhtassi- Bidgoli, A., Akbari, P., 2013. Integrated Fertilization Systems Enhance Quality and Yield of Sunflower (Helianthus annuus L.). Journal of Agriculture Sciences and Technology. 15, 1343-1352.

Zheljazkov, V.D., Vick, B.A., Ebelhar, M.W., Buehring, N., Baldwin, B., Astatkie, T., Miller, J.F., 2009. Yield, oil content, and composition of sunflower (Helianthus annuus L.) grown at multiple locations in Mississippi. Agronomy Journal. 100, 635–642.