تأثیر کود دامی و تلقیح باکتریایی بر شاخص های فیزیولوژیک، عملکرد و اجزای عملکرد نخود (Cicer arietinum L.)تحت تنش خشکی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دوره کارشناسی ارشد زراعت دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهرکرد

2 استادیار گروه مهندسی زراعت، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهرکرد

چکیده

مقدمه و هدف
دانه حبوبات با برخورداری از درصد پروتئین بالا، مکمل کیفی دانه غلات می­باشد. درمیان تنش­ های محیطی، کمبود آب مهم­ترین عاملی است که باعث محدودیت کاشت و کاهش عملکرد محصولات غذایی می­گردد. کودهای آلی علاوه بر نقش تغذیه­ ای، در بهبود خواص فیزیکی و بیولوژیک خاک مؤثر هستند. با توجه به پیامدهای مثبت مصرف مایه­ های تلقیح ریزوبیومی ازجمله، افزایش کمیت و کیفیت محصول، بهبود شاخص‌های رشد، کاهش غلظت نیترات در محصولات کشاورزی و آب­های زیرزمینی و حفظ محیط‌زیست،این پژوهش به‌منظور بررسی اثرات تلقیح باکتری و کود گاوی بر برخی خصوصیات نخود رقم هاشم تحت شرایط تنش خشکی و ترویج مصرف کودهای سازگار با محیط‌زیست طراحی و اجرا شد.
مواد و روش‌ها
آزمایش در سال زراعی 1392- 1391 در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه شهرکرد به‌صورت اسپیلیت پلات فاکتوریل در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی در 3 تکرار انجام شد. فاکتور اصلی شامل سطوح مختلف تنش خشکی در سه سطح (80، 100 و 120 میلی‌متر تبخیر از تشتک تبخیر کلاس A) و فاکتور فرعی، شامل کود گاوی در سه سطح 0، 50 و 100 درصد نیاز کامل گیاه (20 تن در هکتار) و تلقیح باکتریایی بذور (Mesorhizobium) در دو سطح (تلقیح و عدم تلقیح) بود که به‌صورت فاکتوریل در کرت­های فرعی قرار گرفت. به‌منظور تعیین زمان آبیاری، میزان تبخیر روزانه از تشتک تبخیر هر روز عصر اندازه­گیری شد و پس از رسیدن به حد موردنظر، آبیاری به روش سیفونی صورت گرفت.
یافته‌ ها
نتایج نشان داد که با افزایش شدت تنش خشکی از میزان سرعت رشد محصول و شاخص سطح برگ کاسته شد. سرعت رشد محصول و شاخص سطح برگ در تیمار تلقیح باکتری به‌طور معنی­داری نسبت به عدم تلقیح افزایش یافت. مقایسه میانگین‌ها نشان داد که با افزایش شدت تنش، تمامی اجزاء عملکرد کاهش معنی­داری داشتند اما درصد پروتئین دانه افزایش پیدا کرد. افزایش مصرف کود گاوی و تلقیح باکتری باعث افزایش اجزاء عملکرد دانه و درصد پروتئین آن شد. مقایسه میانگین اثرات دوگانه تنش خشکی × تلقیح باکتری نشان داد تلقیح باکتریایی سبب افزایش معنی­دار تعداد غلاف در بوته در تمامی سطوح تنش خشکی گردید. مقایسه میانگین اثرات دوگانه کود گاوی × تلقیح باکتری نشان داد که تلقیح باعث افزایش تعداد غلاف در بوته در تمامی سطوح کود گاوی گردید.  بیشترین وزن صد دانه در تیمار 20 تن کود گاوی در هکتار و تلقیح باکتری به دست آمد. نتایج اثرات متقابل سه‌گانه نشان دادبیشترین وزن صد دانه در تیمار شاهد ×20 تن کود گاوی در هکتار × تلقیح باکتری به دست آمد. با افزایش شدت تنش خشکی عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیک به‌طور معنی­داری کاهش یافت. بیشترین و کمترین عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیک براثر مصرف کود گاوی به ترتیب در تیمارهای 20 تن کود گاوی در هکتار و عدم استفاده از کود گاوی بود. تلقیح باکتریایی باعث افزایش معنی­دار عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیک گردید. نتایج مقایسه میانگین اثرات دوگانه کود گاوی × تلقیح باکتری بر عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیک و شاخص برداشت نشان داد که بیشترین میانگین عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیک در تیمار عدم استفاده از کود گاوی × تلقیح باکتری به دست آمد. نتایج مقایسه میانگین اثرات سه‌گانه بر عملکرد دانه نشان داد که بیشترین عملکرد دانه در تیمار تلقیح باکتری × عدم استفاده از کود گاوی × شاهد به دست آمد.
 نتیجه‌گیری
به‌طورکلی در این پژوهش می­توان بیان کرد که تیمارهای تنش خشکی و تلقیح باکتری تأثیر بیشتری بر شاخص­های فیزیولوژیک، عملکرد و اجزای عملکرد دانه نخود می­گذارند. تنش خشکی موجب کاهش منابع فتوسنتزی و محدودیت آسیمیلات­ها می­گردد و بنابراین منجر به کاهش وزن صد دانه و کاهش سطح برگ و درنتیجه کاهش سرعت رشد محصول می­شود. در این آزمایش مشخص شد که کاربرد باکتری در شرایط تنش خشکی موجب تعدیل اثرات تنش می­گردد بنابراین پیشنهاد می­گردد که در مناطقی که احتمال وقوع تنش خشکی وجود دارد، از تلقیح بذور استفاده گردد.

کلیدواژه‌ها


Amooaghaee, R., Mostajeran, A., Emtiazi, G., 2003. The effect of Azospirillum inoculation on some growth parameters and yield of three wheat cultivars. Journal of Science and Technology of Agriculture and Natural Resources. 7, 127- 139. [In Persian with English Summary].

Bagheri, A., Nezami, A., Soltani, M., 2000. Breeding for Stress Tolerance in Cool Season Food Legumes. Agricultural Research, Education & Extension Organization Press [In Persian with English Summary].

Courtney, R. G., Mullen., G., 2008. Soil quality and barley growth as influenced by the land application of two compost types. Bioresource Technology.99, 2913-2918.

Ganjeali, A., Kaafi, M., Sabet Teimoori, M., 2010. Variations of root and shoot physiological indices in chickpea (Cicer arietinum L.) in response to drought stress. Journal of Environmental Stresses in Crop Sciences. 3, 35-45. [In Persian with English Summary].

Khaje poor, M. 2004. Industrial Plants. Isfahan University of Technology Publication Center. 578p. [In Persian].

Khoramdel, S., Koochaki, A., Nasiri Mahalati, M., Ghorbani, A., 2008. Application effects of biofertilizers on the growth indices of black cumin(Nigella sativa L.). Iranian Journal of Field Crops Research. 6, 285-294. [In Persian with English Summary].

Koochaki, A., Sarmadnia, Gh.H., 2009. Crop Physiology. Mashhad University jihad Publications. 400p. [In Persian]

Mahlooji, M., Moosavi, F., Karimi, M., 2000. The effects of water stress and planting date on yield and yield components of Pinto bean (Phaseolus vulgaris). Journal of Science and Technology of Agriculture and Natural Resources. 1, 57-67. [In Persian with English Summary].

Mohamadi, Kh., Ghalavand, A., Agh Alikhani, M., Sohrabi, Y., Heidari, Gh., 2010. Impressibility of chickpea seed quality from different systems of increasing soil fertility. Electronic Journal of Crop Production. 3, 103-119. [In Persian with English Summary].

Pardo, A., Amato, M., Chiaranda, F.Q. 2000. Relationships between soil structure, root distribution and water uptake of chickpea (Cicer arietinum L.). Plant Growth and Water Distribution. European Journal of Agronomy. 13, 39-45.

Parsa, M., 2003. Study the biodiversity of chickpea (Cicer arietinum L.) symbiotic bacteria in terms of nitrogen fixation ability in Khorasan province. Ph.D. Thesis, Faculty of Agriculture, Ferdowsi University of Mashhad. Mashhad, Iran. [In Persian with English Summary].

Rebetzke, G.J., Richards, R.A., Condonl, A., Farquhar, G.D., 2006. Inheritance of carbon isotope discrimination in bread wheat (Triticum aestivum L.), Euphytica. 14, 324-341.

Roostaee, Kh., Movahedi Dehnavi, E., Oliaee, H.R., 2012. Effect of different super absorbent polymer and animal manure ratios on the quantitative and qualitative characteristics of soybean under drought stress. Journal of Agricultural Crop Management. 1, 33-42. [In Persian with English Summary].