واکنش ژنوتیپ‌های جو (.Hordeum vulgare L) به سطوح مختلف مصرف کود نیتروژن در شرایط آبیاری نرمال و تنش خشکی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زراعت، گروه کشاورزی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد گرگان، گرگان

2 بخش تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان‌غربی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ارومیه، ایران.

3 استادیار، گروه کشاورزی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد گرگان، گرگان

4 بخش تحقیقات خاک و آب، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان‌غربی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ارومیه، ایران.

چکیده

یکی از راهکارهای مقابله با تنش خشکی انتهای فصل در زراعت جو، تولید ارقام جدید متحمل می‌باشد که در شرایط مختلف محیطی پایداری عملکرد داشته باشند. با توجه به پیچیدگی برهمکنش آب و مقدار نیتروژن مصرفی در تظاهر عملکرد بالقوه گیاه، این پژوهش با هدف ارزیابی واکنش ژنوتیپ‌های جو به مقادیر مختلف نیتروژن (شاهد، 50، 100 و 150 کیلوگرم در هکتار کود اوره) در شرایط آبیاری نرمال و تنش کم‌آبی آخرفصل، بصورت آزمایش کرت‌های خرد‌شده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار طی سال‌های 1395-1393 در ایستگاه تحقیقات کشاورزی میاندوآب اجرا شد. سطوح مختلف نیتروژن در کرت‌های اصلی و ژنوتیپ‌های جو در کرت‌های فرعی قرار گرفتند. نتایج حاصل از تجزیه مرکب نشان داد که اثر سال، رقم، نیتروژن و برهمکنش سال در رقم برای هر دو شرایط آبیاری معنی‌دار بود. مقایسات میانگین نشان داد رقم بهمن و لاین EBYT-84-10 بیش‌ترین مقدار عملکرد دانه را در هر دو شرایط آبیاری داشتند. همچنین نتایج حاصل از تجزیه به مولفه‌های اصلی نشان داد که رقم بهمن در شرایط عدم مصرف، ژنوتیپ‌های بهمن و EBYT-84-10 در سطح 50 و 100 کیلوگرم و ژنوتیپ EBYT-84-10 در سطح 150 کیلوگرم کود نیتروژن، بیشترین تحمل به تنش خشکی را داشتند. در کل نتایج این تحقیق نشان داد که نیاز کود نیتروژن ارقام جو بسته به فراهمی مقدار آب تغییر نموده و لذا مصرف بی‌رویه کود نیتروژن علاوه بر افزایش هزینه برای کشاورز ممکن است محیط زیست را آلوده نماید و بنابراین بایستی با احتیاط مصرف گردد.

کلیدواژه‌ها


Albrizio, R., Todorovic, M., Matic, T., Stellacci, A., 2010. Com­paring the interactive effects of water and nitrogen on durum wheat and barley grown in a Mediterranean environment. Field Crops Research. 115,179–190.

Barati, V., Ghadiri, H., Zand-Parsa, S., Karimian, N., 2015. Nitrogen and water use efficiencies and yield response of barley cultivars under different irrigation and nitrogen regimes in a semi-arid Mediterranean climate. Agronomy and Soil Science. 61(1), 15–32.

Betran, F.J., Beck, D., Banziger, M., Edmeades, G.O., 2003. Genetic analysis of inbred and hybrid grain yield under stress and non-stress environments in tropical maize. Crop Science. 43, 807–817.

Blum, A., 2011. Plant Breeding for Water- Limited Environments. Springer-New York.

Bruckner, P.L., Frohberg, R.C., 1987. Stress tolerance and adaptation in spring wheat. Crop Science. 27, 31-36.

Fernandez, G.C.J., 1992. Effective selection criteria for assessing stress tolerance. In: Kuo, C.G., (ed.), Proceedings of the International Symposium on Adaptation of Vegetables and Other Food Crops in Temperature and Water Stress, Publication, Tainan, Taiwan.

Fischer, A.A., Maurer, R., 1978. Drought resistance in spring wheat cultivars. I Grain yield response. Australian Journal of Agriculture Research. 29, 894-912.

Frederick J.R., Camberato, J.J., 1995. Water and nitrogen effects on winter wheat in the southeastern Coastal Plain: I. Grain yield and kernel traits. Agronomy Journal. 87, 521–526.

Kaya, Y., Palta, C., Taner, S., 2002. Additive main effects and multiplicative interactions analysis of yield performance in bread wheat genotypes across environments. Turkish Journal of Agriculture. 26, 275-279.

Khokhar. M.I., Jaime, A., Dasilva, T., Spiertz, H., 2012. Evaluation of barley genotypes for yielding Ability and Drought tolerance under Irrigated and water stressed conditions. American-Eurasian Journal of Agricultural and Environmental Sciences. 12 (3), 287-292.

Li, S.X., Wang, Z.H., Malhi, S.S., Li, S.Q., Gao, Y.J., Tian, X.H., 2009. Nutrient and water management effects on crop production, and nutrient and water use efficiency in dryland areas of China. Advanced in Agronomy. 102, 223–265.

Moori, S., Yahia, A., Karimzadeh Soreshjani, H., 2012. Evaluation of resistance to terminal drought in wheat varieties with using yield, yield component and drought resistance indices. Environmental stresses in Crop Sciences. 5(1), 19-32. [In Persian with English Summary]

Nabavi kalat, S.M., Sharif alhosseni, M., 2009. Evaluating of drought tolerant varieties/lines barley under late season drought stress. Journal of Agriculture Science of Tabriz Islamic Azad University. 9, 56-68. [In Persian with English Summary].

Nazari, L., Pakniyat, H., 2010. Assessment of drought tolerance in barley genotypes. Journal of Applied Sciences. 10, 151-156. [In Persian with English Summary].

Rajaram, S., Van Ginkle, M., 2001. Mexico, 50 years of international wheat breeding. In: Bonjean, A.P., Angus, W.J. (eds.), The World Wheat Book: A History of Wheat Breeding. Lavoisier Publishing, Paris, France, pp. 579–604.

Rosielle, A.A., Hamblin, J. 1984. Theoretical aspects of selection for yield in stress and non-stress environment. Crop Science. 21, 943-946.

Rathjen, A.J., 1994. The biological basis of genotype-environment interaction: its definition and management. In: Proceedings of the Seventh Assembly of the Wheat Breeding Society of Australia, Adelaide, Australia.

Samarah, N.H., 2005. Effects of drought stress on growth and yield of barley. Agronomy for Sustainable Development. 25, 145 – 149.

Shafazadeh, M.K., Yazdansepas, A., Amini, A.,   Ghannadha, M.R., 2004. Study of terminal drought tolerance in promising winter and facultative wheat genotypes using stress susceptibility and tolerance indices. Plant and Seed Journal. 20(1), 57-71. [In Persian with English Summary].

Sedlar, O., Balik, J., Kozlovsky, O., Peklova, L., Kubesova, K., 2013. Dynamics of the nitrogen uptake by spring barley at injection application of nitrogen fertilizers. Plant, Soil and Environment. 59, 392–397.

Tajali, H., Mosavi, S.G., Razmjo, A., 2012. Evaluating yield and drought stress indices under end season drought stress in promising genotypes of barley. Journal of Crop Ecophysiology. 6(2), 171-184. [In Persian with English Summary].

Takeda, S., Matsuoka, M., 2008. Genetic approaches to crop improvement: responding to environmental and population change. Nature. 9, 444-457.

Yan, W., Rajcan, I., 2002. Biplot analysis of test sites and trait Piepho, H.P. 1994. Best linear unbiased prediction (BLUP) for regional relations of soybean in Ontario. Crop Science. 42, 11–20.

Yarnia, M., Arabifard, N., Rahmizadeh Khoei, F., Zandi, P., 2011. Evaluation of drought tolerance indices among some winter rapeseed cultivars. African Journal of Biotechnology. 10, 10914-10922.