ارزیابی ژنوتیپ‌های گلرنگ بهاره با استفاده از شاخص‌های تحمل و حساسیت به تنش گرمای آخر فصل

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی سابق کارشناسی ارشد دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان

2 دانشیار دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان

3 استادیار دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان

4 کارشناس دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان

چکیده

به منظور مقایسه ارقام بهاره گلرنگ (Carthamus tinctorius L.) با استفاده از شاخص‌های تحمل و حساسیت به تنش گرمای آخر فصل در اهواز، آزمایشی در مزرعه پژوهشی دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی رامین خوزستان در سال زراعی 96-1395 به صورت کرت‌های یک بار خرد شده در قالب بلوک‌های کامل تصادفی با چهار تکرار انجام شد. فاکتورهای آزمایشی شامل چهار تاریخ کاشت (20 آبان، 11 آذر، 15 دی و 14 بهمن) در کرت های اصلی و پنج رقم گلرنگ (سینا، گلدشت، صفه، محلی اصفهان (کوسه) و فرامان) بود. نتایج نشان داد که ارقام مورد مقایسه از نظر صفت عملکرد دانه از لحاظ شاخص‌های حساسیت به تنش (SSI)، شاخص تحمل (TI)، میانگین بهره‌وری (MP)، میانگین هارمونیک (HM)، شاخص پایداری عملکرد (YSI)، میانگین هندسی (GMP)، شاخص تحمل تنش (STI)، شاخص خسارت تنش (SDI)، شاخص تحمل تنش تعدیل شده برای شرایط مناسب (MSTI1)، شاخص تحمل تنش تعدیل شده برای شرایط نامناسب (MSTI2) و شاخص درصد کاهش عملکرد (YRI) تفاوت معنی‌داری داشتند. با این حال اختلاف ارقام مورد بررسی از نظر شاخص رتبه بندی (RI) و شاخص عملکرد (YI) معنی دار نبود. در شاخص تحمل تنش (STI)، رقم گلدشت (0.335) بیشترین تحمل (کمترین حساسیت) و رقم محلی اصفهان (کوسه) با میانگین (0.157) کمترین تحمل (بیشترین حساسیت) نسبت به تنش گرمای آخر فصل خوزستان را داشتند. به طور کلی شاخص تحمل تنش (STI) نسبت به سایر شاخص‌های مورد بررسی، جهت شناسایی ارقام متحمل و حساس گلرنگ نسبت به تنش گرمای آخر فصل در خوزستان مناسب است.

کلیدواژه‌ها


Abolhasani, K., Saeidi, G., 2006. Evaluation of drought tolerance in safflower lines based on water stress tolerance and susceptibility indices. Journal of Science and Technology of Agriculture and Natural Resources. 3, 407-418. [In Persian with English Summary].

Arshad, Y., Zahrawi, M., Abadouz, Gh.R., 2016. Relationship between agronomic traits with tolerance to heat stress in bread wheat bulk. Journal of Research. 8(2), 104-90.

Ashraf, M., Harrice, P.J.C., 2005. Abiotic Stresses: Plant Resistance through Breeding and Molecular Approaches. The Haworth Press. New York. 725 p.

Bidinger, F.R., Mahalakshami, V., Rao, G.D.P., 1987. Assessment of drought resistance in pearel millet [Pennisetum americanum (L). Leeke]. II. Estimation of genotype response to stress. Australian Journal of Agricultural Research. 38, 49-59.

Bouslama, M., Schapaugh, W.T., 1984. Stress tolerance in soybean. Part 1: evaluation of three screening techniques for heat and drought tolerance. Crop Science. 24, 933-937.

Chogan, R., Taher-Khani, T., Ghannadha, M.R., Khodrahmi, M., 2006. Drought tolerance analysis in corn-based inbred lines using drought stress tolerance indexes. Iranian Crop Sciences. 8(1), 79-89.

Dajue, L., Mundel, H.H., 1996. Safflower (Carthamus tinctorius L.): Promoting the conservation and use of underutilized and neglected crops. 7. Institute of Plant Genetics and Crop Plant Research, Gatersleben / International Plant Genetic Resources Institute, Rome, Italy, pp142_145.

FAO (Food and Agriculture Organization). 2018. FAOSTAT. http://www.fao.org/ faostat/en/#data/QC

Fernandez, G.C.J., 1992. Effective selection criteria for assessing plant stress tolerance. In: Kuo, C.G. (ed.), Proceeding of the International Symposium on Adaptation of Vegetable and other Food Crops to Temperature and Water Stress. Taiwan, pp: 257-270.

Fisher, R.A., Maurer, R., 1978. Drought resistance in spring wheat cultivars. I. Grain yield responses. Australian Journal of Agricultural Researche. 29, 897-912.

Gavuzzi, P., Rizza, F., Palumbo, M., Campaline, R. G., Ricciardi, G.L., Borghi, B., 1997. Evaluation of field and laboratory predictors of drought and heat tolerance in winter cereals. Canadian Journal of Plant Science. 77, 523–531.

Huang, B., 2000. Role of root morphological and physiological characteristics in drought resistance of plants. In: Wilkinson, R.E. (ed.), Plant Environment Interactions. Marcel Dekker Inc., New York, pp. 39-64.

Kakaei, M., 2009. Effects of genotype and drought stress on physiological, morphological, phonological and biochemical traits of winter rape (Brassica napus L.). M.Sc. Thesis, Faculty of Agriculture, Islamic Azad University, Branch of Kermansha, Iran. [In Persian with English Summary].

Maleki-Nejad, R., Majidi, M.M., 2013. Screening for endodontic dryness in internal and external germplasm of safflower based on sensitivity and tolerance indices. Journal of Production and Processing of Crop and Gardening. 15, 69-81.

MAJ (Ministry of Agriculture Jihad). 2017. Agriculture Statistical Year Book, First volume, crops. 2015-2016. http://www.maj.ir

Moshatati, A., Sayyidat, S.A., Alami Saeid, Kh., Bakhshandeh, A.M., Jalal Kamali, M.R., 2013. Comparison of wheat cultivars using endurance indices and endurance heat stress in Ahvaz. Journal of Plant Production. 36(2), 73-62. [In Persian with English Summary].

Naderi, A., Majidi Harawan, I., Hashemi Dezfuli, A.H., Rezaei, A.L., Nourmohammadi, Gh., 1999. Tolerance of indicators of evaluation of crop tolerance to environmental stresses and the introduction of a new indicator. Journal of Seedlings and Seeds. 15(4), 402-390. [In Persian with English Summary].

Nassar, R., Huhn, M., 1987. Studies on estimation of phenotypic stability: Tests of significance for nonparametric measures on phenotypic stability. Biometrics. 43, 45-53.

Nasseri, F., 1991. Oil Seeds Publication. Astan Quds Razavi, Mashhad. 823 p. [In Persian].

Omidi, A.H., 2011. Effect of irrigation withhold at different growth stages on grain yield and stress tolerance indices in three safflower cultivars. Iranian Journal of Crop Sciences. 13, 116-130. [In Persian with English Summary].

Porch, T. G., 2006. Application of stress indices for heat tolerance screening of common bean. Journal of Agronomy and Crop Science. 192, 390-394.

Pourdad, S.S., Alizadeh, K., Azizinegad, R., Shariati, A., Eskandari, M., Khiavi, M., Nabatee, E., 2008. Study on drought resistance in safflower (Carthamus tinctorius) in different locations. Journal of Science and Technology of Agriculture and Natural Resources. 12, 403-416. [In Persian with English Summary].

Radmehr, M., 1997. Effect of Heat Sress on Physiology of Growth and Development of Wheat. Ferdowsi University of Mashhad Publication. 201p. [In Persian].

Rosielle, A.A., Hamblin, J., 1981. Theoretical aspects of selection for yield in stress and non-stress environment. Crop Science. 21, 943-946.

Sadeghzadeh-Ahari, D., 2006. Evaluation for tolerance to drought stress in dry land promising durum wheat genotype. Iranian Crop Sciences. 8, 30-45.

Sio-Se Mardeh, A., Ahmadi, A., Poustini, K., Mohammadi, V., 2006. Evaluation of drought resistance indices under various environmental conditions. Field Crops Research. 98, 222–229.

Wahid, A.S., Ashraf, M., Foolad, M.R., 2007. Heat tolerance in plants: An overview. Environmental and Experimental Botany. 61, 199-223.

Yari, P., Keshtkar, A.H., Mazahery Laghab, H.A., 2016. Evaluation of water stress in spring Safflower (Carthamus tinctorius L.) cultivar using tolerance indices in Hamadan region. Journal of Crop Breeding. 18, 88-96.

Zarghami, R., Zahravi, M., Aslanzadeh, A., Abassali, M., 2012. Evaluation of autumn sown genotypes of safflower (Carthamus tinctorius L.) for tolerance to drought stress. Seed and Plant Improvement Journal. 3, 339-355.