دانشگاه بیرجند تنش‌های محیطی در علوم زراعی 2228-7604 19 2 2026 05 22 Effect of drought stress on yield and yield components of quinoa (Chenopodium quinoa) cultivars اثر تنش خشکی بر عملکرد و اجزای عملکرد ارقام مختلف کینوا (Chenopodium quinoa) در شرایط آب‌وهوایی زرند 217 230 3966 10.22077/escs.2025.7614.2294 FA حسین ایرانمنش دانشجوی دکترای اگروتکنولوژی، واحد میبد، دانشگاه آزاد اسلامی، میبد معصومه صالحی دانشیار مرکز ملی تحقیقات شوری، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی، یزد 0000-0003-3805-7072 غلامرضا زارعی گروه زراعت، واحد میبد، دانشگاه آزاد اسلامی، میبد 0000-0002-4967-9929 حسین شمسی محمود آبادی گروه زراعت، واحد میبد، دانشگاه آزاد اسلامی، میبد 0000-0001-7112-1676 امین باقی زاده دانشیارگروه بیوتکنولوژی ، پژوهشگاه علوم و تکنولوژی پیشرفته و علوم محیطی ، دانشگاه تحصیلات تکمیلی صنعتی و فناوری پیشرفته، کرمان، ایران 0000-0001-5587-2621 Journal Article 2024 05 31 Introduction Quinoa (Chenopodium quinoa) is a functional grain with high nutritional value that is tolerant to salt and drought stress. Drought, a notable environmental stress, poses a challenge to plant growth and development. Since most of Iran is considered to be arid and semi-arid regions from a climatic perspective, drought is one of the most significant abiotic stresses in this region. Therefore, cultivating drought-resistant plants, such as quinoa, is a solution to prevent a decrease in crop yield. Materials and methods To investigate the effect of drought stress on quinoa cultivars, the experiment was conducted as a split-plot design based on a randomized complete block with three replications in 2023. The experiment was carried out in Zarand, Iran. The levels of drought stress treatment, which served as the main factor, included the following: 1. Full irrigation, providing 100% of the plant's water requirement (control), 2. Irrigation deficiency at 50% of the plant's water requirement (moderate drought stress), 3. Irrigation deficiency at 25% of the plant's water requirement (severe drought stress). Subplots consisted of three quinoa cultivars, including Rahmat, Sadouq, Titicaca, and one Line (Red Seed Line). The drought stress treatments were calculated using evaporation and transpiration data based on the crop coefficient. Seed cultivation was performed manually on August 15. The studied traits at the end of the growing season included: plant height, panicle weight, panicle length, panicle width, number of seeds per panicle, seed weight per panicle, 1000-seed weight, stem diameter at the base of the panicle, seed saponin content, and seed size. One square meter was taken from each plot to measure biomass and seed yield. Results and discussion The analysis of variance results indicated that drought stress significantly affected several factors, including the percentage of large and small seeds, 1000-seed weight, panicle weight, diameter of the bottom part of the stem, biomass, plant height, panicle length, and grain yield, all at the 1% significance level. The impact of drought stress on stem diameter at the base of the panicle was significant at the 5% level. The differences among cultivars in all measured traits were significant at the 5% level. The interaction effect of drought stress and cultivar on the percentage of large, medium, and small seeds, as well as the weight and number of seeds per panicle, was significant at the 1% level of significance. Biomass was reduced by 31% and 51% under 50% and 25% of the plant's water requirement, respectively, while seed yield decreased by 35% and 58%, respectively. Rahmat cultivar had the highest seed yield under severe drought stress, producing 275 g m-2. Under moderate and control conditions, Sadouq yielded 641 and 391 g m-2, respectively. The yield reduction rate under severe stress conditions for Rahmat and Red Seed Lines was lower compared to the other two cultivars. Drought stress significantly influenced seed size, as increased stress resulted in smaller seeds. In addition, cultivars with smaller seeds were more significantly affected by intense stress. The correlation analysis revealed that traits significantly influencing seed yield, including panicle weight, 1000-seed weight, biomass, and large seed size, were strongly and positively correlated with seed yield at the 1% level of significance. In contrast, the percentage of small seeds showed a significant negative correlation with yield. The saponin content showed no significant correlation with any of the measured traits. Principal components analysis (PCA) also revealed that biomass, panicle weight, diameter of the upper part of the stem, 1000-seed weight, panicle length, and large seed size had the most significant positive effects on grain yield. Conclusion Based on our findings, for selecting lines under drought stress conditions, it is recommended to assess grain size and yield at a moderate stress level of 50% of the plant's water requirement. کینوا (Chenopodium quinoa) یک دانه فراسودمند باارزش غذایی بالا محسوب میشود که متحمل به تنشهای شوری و خشکی است. به‌منظور بررسی عملکرد و اجزای عملکرد ارقام مختلف کینوا تحت تأثیر تنش خشکی، آزمایشی به‌صورت اسپلیت‌پلات در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در سال زراعی 1402 در شهر زرند اجرا شد. رژیم آبیاری به‌عنوان عامل اصلی در سه سطح شامل آبیاری کامل، تنش خشکی متوسط و تنش خشکی شدید (به ترتیب معادل 100، 50 و 25 درصد نیاز آبی گیاه) و ارقام کینوا به‌عنوان عامل فرعی در چهار سطح (شامل ارقام رحمت، صدوق و تیتیکاکا و یک لاین در دست معرفی دانه قرمز با کد NSRCQG) موردبررسی قرار گرفتند. نتایج نشان داد که بیشترین عملکرد مطلق دانه در شرایط تنش خشکی شدید مربوط به رقم رحمت (275 گرم در مترمربع) و در تنش متوسط (641 گرم در مترمربع) و بدون تنش (391 گرم در مترمربع) مربوط به رقم صدوق بود. میزان کاهش عملکرد در شرایط تنش شدید در رحمت و لاین دانه قرمز کمتر از دو رقم دیگر بود. تنش خشکی به‌شدت بر سایز دانه تأثیر گذاشت و با افزایش تنش سایز دانه‌ها یک طبقه ریزتر شدند و ارقامی که دارای دانه های ریزتری هستند از تنش شدید خسارت بیشتری بر عملکرد دانه داشت. بررسی همبستگی بین صفات نشان داد که صفاتی که بیشترین تأثیر را بر عملکرد دانه داشتند شامل وزن پانیکول، وزن هزار دانه، زیست‌توده، سایز دانه درشت بودند و همبستگی مثبت و معنیداری در سطح 0.1 درصد داشتند و درصد دانه های ریز همبستگی منفی و معنی دار با عملکرد دانه داشتند. میزان ساپونین با هیچ‌یک از صفات اندازه گیری شده همبستگی معنی دار نداشت. تجزیه به مؤلفه‌های اصلی هم نشان داد که زیست‌توده، وزن پانیکول، قطر قسمت بالای ساقه، وزن هزار دانه، طول پانیکول و سایز دانه درشت در جهت مثبت بیشترین تأثیر را بر مؤلفه عملکرد دانه داشتند. با توجه به نتایج این تحقیق جهت گزینش لاینها در شرایط تنش خشکی، بررسی صفات سایز دانه و عملکرد مطلق در سطح تنش 50 درصد نیاز آبی قابل توصیه است.

https://escs.birjand.ac.ir/article_3966_43d762ca733a839226415450b0dbf9d2.pdf

دانشگاه بیرجند تنش‌های محیطی در علوم زراعی 2228-7604 19 2 2026 05 22 Studying genetic diversity and relationships among morphological traits in maize lines (Zea mays L.) under optimal and phosphorus deficiency stress conditions مطالعه تنوع ژنتیکی و روابط بین صفات مورفولوژیک در لاین‌های ذرت (.Zea mays L) تحت شرایط بهینه و تنش کمبود فسفر 231 258 3845 10.22077/escs.2025.8392.2318 FA مریم رزمجو دانشجوی سابق دکتری، گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران 0009-0005-4953-1253 رضا درویش زاده استاد، گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران 0000-0001-5991-4411 هادی علیپور دانشیار، گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران 0000-0003-0086-002X ابراهیم سپهر استاد، گروه خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران 0000-0001-5843-0669 Journal Article 2024 11 07 Introduction Phosphorus (P) is an essential and non-renewable nutrient critical for crop productivity worldwide. Phosphorus deficiency is a major abiotic constraint that substantially limits crop yield. Because phosphorus is inherently immobile in soil, identifying novel genotypes with efficient phosphorus uptake and utilization under low-phosphorus conditions is essential. Maize is a major cereal crop cultivated worldwide; therefore, improving its phosphorus-use efficiency is crucial for optimizing maize production. This study aimed to evaluate the genetic diversity of maize lines under optimal and phosphorus-deficient conditions. Materials and methods Genetic diversity among 93 maize lines was evaluated based on morphological traits under optimal and phosphorus-deficient conditions in pot culture. Pots were arranged outdoors in a completely randomized design (CRD) with three replications at the Faculty of Agriculture, Urmia University (45.5°E, 37.37°N, 1320 m above sea level). The pots were filled with soil collected from the Urmia University research farm, which contained low phosphorus levels (7.2 mg kg⁻¹). A total of 558 pots, each containing 15 kg of soil, were prepared and divided into two groups of 279 pots each. In both groups, pots were filled with a mixture of low-phosphorus soil and sand in a 2:1 ratio. All pots were fertilized with nitrogen at 6.0 g kg⁻¹ (applied in three splits during the growing season), potassium sulfate at 9.0 g kg⁻¹, iron sulfate at 1.0 g kg⁻¹, manganese sulfate at 0.15 g kg⁻¹, zinc sulfate at 0.66 g kg⁻¹, copper sulfate at 0.20 g kg⁻¹, and boric acid at 0.014 g kg⁻¹. In the optimal-phosphorus group, triple superphosphate was applied at 4.0 g kg⁻¹, whereas no phosphorus fertilizer was added in the control group. After pollination, various morphological traits were measured. Statistical analyses, including analysis of variance (ANOVA), descriptive statistics, correlation analysis, stepwise regression, path analysis, cluster analysis, and factor analysis, were performed using R software. Results and discussion Phosphorus deficiency caused a significant reduction in the mean values of morphological traits compared with optimal conditions. Stepwise regression and path analysis indicated that under optimal conditions, weight of ear without husk (WEWH), ear wood weight (EW), ear diameter (ED), cob diameter (CD), ear length (EL), and ear-up leaves (EUL) were the most important traits affecting grain yield. Under phosphorus-deficient conditions, WEWH, EL, ED, 100-grain weight (HGW), and biological yield (BY) were the key contributors to grain yield. Cluster analysis grouped the maize lines into three clusters under optimal conditions and two clusters under phosphorus-deficient conditions. Under both optimal and phosphorus-deficient stress conditions, the first cluster comprised high-yielding lines that can be utilized in developing maize hybrids tolerant to phosphorus deficiency. Factor analysis revealed that grain yield (GY), weight of ear together with husk (WETH), WEWH, and tassel height (TH), which exhibited high communalities in both environments, are key traits for selecting lines tolerant to phosphorus deficiency. Conclusion Significant differences were observed among the evaluated maize lines under optimal and phosphorus-deficient conditions. Nevertheless, lines 5, 7, 10, 24, 28, 48, 64, 114, and 121 exhibited suitable grain performance across both environments and can be utilized in breeding programs to develop phosphorus-efficient genotypes. فسفر یک منبع ضروری و غیر قابل تجدید است که برای بهره‌وری محصولات در سراسر جهان حیاتی است. فسفر در طبیعت غیر متحرک است و بنابراین، شناسایی ژنوتیپ‌های جدید با جذب و استفاده کارآمد از فسفر در یک محیط با فسفر ناکافی بسیار مهم است. در این تحقیق، تنوع ژنتیکی 93 لاین خالص ذرت با استفاده از صفات مورفولوژیک تحت شرایط بهینه و تنش کمبود فسفر در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار در شرایط گلدانی بررسی شد. نتایج نشان داد که تنش کمبود فسفر باعث کاهش معنی‌دار میانگین صفات مورفولوژیک شد. نتایج رگرسیون گام به گام و تجزیه علیت نشان داد که تحت شرایط بهینه؛ صفات وزن بلال بدون غلاف، وزن چوب بلال، قطر بلال، قطر چوب بلال، طول بلال و تعداد برگ بالای بلال و تحت شرایط تنش کمبود فسفر؛ صفات وزن بلال بدون غلاف، طول بلال، قطر بلال، وزن صد دانه و عملکرد بیولوژیک مهمترین صفات مؤثر بر عملکرد دانه بودند. در تجزیه خوشه‌ای، لاین‌های ذرت در شرایط بهینه در سه خوشه و تحت شرایط تنش کمبود فسفر در دو خوشه گروه‌بندی شدند. در هر دو شرایط بهینه و تنش کمبود فسفر، خوشه اول شامل لاین‌هایی با عملکرد بالا بود که می‌توان در پروژه‌های تولید هیبریدهای ذرت متحمل به تنش کمبود فسفر استفاده نمود. بر اساس نتایج حاصل از تحلیل عاملی، صفات عملکرد دانه، وزن بلال با غلاف، وزن بلال بدون غلاف و ارتفاع تا تاسل که میزان اشتراک بالایی در هر دو شرایط بهینه و تنش کمبود فسفر داشتند، به-عنوان صفات کلیدی جهت انتخاب لاین‌های متحمل به تنش کمبود فسفر معرفی ‌می‌شوند.

https://escs.birjand.ac.ir/article_3845_c6d6445d97e06d08b60853156601cf58.pdf

دانشگاه بیرجند تنش‌های محیطی در علوم زراعی 2228-7604 19 2 2026 05 22 Effect of seed priming with growth-regulating compounds on germination and early growth of two stevia (Stevia rebaudiana Bertoni) ecotypes under water stress ارزیابی اثر پیش تیمار بذر با ترکیبات تنظیم‌کننده رشد بر جوانه‌زنی و رشد اولیه دو اکوتیپ استویا (Stevia rebaudiana Bertoni) تحت تنش آبی 259 274 3835 10.22077/escs.2025.8462.2322 FA علی قادری گروه علوم باغبانی، واحد دامغان، دانشگاه آزاد اسلامی، دامغان، ایران 0000-0002-8438-4640 محمد مقدم گروه علوم باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد 0000-0002-6288-4118 شهرام رضوان مرکز تحقیقات تولید و فن آوری داروهای گیاهی، واحد دامغان، دانشگاه آزاد اسلامی، دامغان، ایران 0009-0000-5559-6014 Journal Article 2024 11 21 Introduction Water stress is a critical factor limiting agricultural productivity worldwide, adversely affecting seed germination and plant growth. Water-deficit stress poses significant challenges to achieving optimal crop production by reducing germination rates, root development, nutrient uptake, and chlorophyll synthesis. Seed priming has emerged as a promising strategy to enhance crop tolerance to abiotic stresses. This technique not only improves seed germination and seedling growth under stressful conditions but also accelerates plant development, reduces the growth cycle duration, and increases overall crop yield. Stevia (Stevia rebaudiana Bertoni), a medicinal plant and natural sweetener from the Asteraceae family, is native to Paraguay, South America, and is now cultivated in many countries worldwide. Its high sweetening capacity and non-caloric properties have made stevia a plant of considerable economic significance globally. This study aimed to evaluate the most effective seed priming methods to enhance the germination and early growth of stevia under drought stress, thereby supporting its cultivation in arid and semi-arid regions. Materials and methods The study was conducted as a factorial experiment in a completely randomized design with three replications during 2023–2024 at the Seed Research Laboratory, Faculty of Agriculture, Ferdowsi University of Mashhad. The experimental factors included two Stevia rebaudiana ecotypes (Chinese and Indian), seven seed priming treatments [non-primed (control), hydropriming, strigolactone (SLs), forchlorfenuron (CPPU), selenium (Se), combination of CPPU + SLs, and combination of SLs + Se], and four water stress levels (0, −0.25, −0.5, and −1 MPa). Osmotic stress levels were simulated using polyethylene glycol 6000 (PEG 6000). Germination was monitored daily from the second day of the experiment. The number of germinated seeds was recorded daily, and germination traits, including germination percentage (assessed on day 11, with radicle emergence as the germination criterion), germination rate, mean germination time, mean daily germination, daily germination rate (inverse of mean daily germination), seedling length, and seedling vigor index (based on length), were measured. Data analysis was carried out using SAS 9.1 software, and mean comparisons were performed using the LSD test at a 5% probability level. Results and discussion The results of this experiment indicated that in the Indian ecotype, the germination percentage in the combined treatment of SLs and Se reached 70%, showing a 15% increase compared to the control treatment. Additionally, the germination rate in this treatment reached 9.13 seeds per day, which was double the lowest rate observed in the control treatment. Similarly, the highest mean daily germination and seedling vigor index were recorded in seeds primed with the combination of SLs and Se, reaching 3.18 seeds per day and 164.4, respectively. Seedling length achieved its highest average in the combined treatment of SLs and CPPU, indicating a significant improvement compared to the control treatment. Conclusion Overall, under non-stress conditions, the combined treatment of SLs + Se in the Indian ecotype and the SLs treatment in the Chinese ecotype effectively enhanced seed germination traits. The Indian ecotype demonstrated greater tolerance to water stress compared to the Chinese ecotype and responded more favorably to priming treatments. The combination of SLs and Se was identified as the most effective priming treatment, significantly improving the germination and early growth of stevia plants. Acknowledgements The authors gratefully acknowledge all staff of the laboratories at the Faculty of Agriculture, Ferdowsi University of Mashhad, and Damghan University for their support in carrying out this project. تنش آبی با اثرات منفی بر فرآیندهای فیزیولوژیک و بیوشیمیایی گیاه، فرآیند جوانه‌زنی و رشد گیاه را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. پرایمینگ بذر با تنظیم‌کننده‌های رشد یک روش در دسترس، مقرون‌به‌صرفه و مؤثر برای افزایش تحمل گیاه به تنش آبی است. مطالعه حاضر به صورت آزمایش فاکتوریل در قالب طرح آزمایشی کاملاً تصادفی در سه تکرار که در آن اثر پرایمینگ بذر (بدون پرایمینگ، هیدروپرایمینگ، محرک رشد استریگول، هورمون فورکلرفنورون، عنصر سلنیوم، ترکیب فورکلرفنورون + استریگول و ترکیب استریگول + سلنیوم) بر روی دو اکوتیپ استویا (چینی و هندی) تحت شرایط تنش آبی (صفر، 0.25-، 0.5- و 1- مگاپاسکال) در آزمایشگاه تحقیقات بذر دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد در طی سال 1402 مورد بررسی قرار گرفت. نتایج آزمایش حاضر نشان داد که در اکوتیپ هندی، درصد جوانه‌زنی در تیمار ترکیبی استریگول و سلنیوم به 70 درصد رسید که نسبت به تیمار شاهد 15 درصد افزایش نشان داد. همچنین، سرعت جوانه‌زنی در این تیمار به 9.13 بذر در روز رسید که نسبت به کمترین مقدار مشاهده شده در تیمار شاهد دو برابر بود. به‌طور مشابه، بالاترین متوسط جوانه‌زنی روزانه و شاخص بنیه گیاهچه به‌ترتیب 3.18 بذر در روز و 164.4 در بذرهای پرایم شده اکوتیپ هندی با ترکیب استریگول و سلنیوم مشاهده شد. طول گیاهچه در تیمار ترکیبی استریگول و فلوکوروفنورون به بالاترین میانگین رسید که نشان‌دهنده افزایش قابل توجهی نسبت به تیمار شاهد بود. به‌طور کلی، تحت شرایط بدون تنش، تیمار ترکیبی استریگول + سلنیوم در اکوتیپ هندی و تیمار استریگول در اکوتیپ چینی به‌طور مؤثری ویژگی‌های جوانه‌زنی بذر را افزایش دادند. اکوتیپ هندی نسبت به اکوتیپ چینی تحمل بیشتری نسبت به تنش آبی نشان داد و پاسخ بهتری به تیمارهای پرایمینگ داد. ترکیب استریگول و سلنیوم به عنوان مؤثرترین تیمار پرایمینگ شناسایی شد که توانست به‌طور قابل‌توجهی جوانه‌زنی و رشد اولیه گیاه استویا را بهبود بخشد.

https://escs.birjand.ac.ir/article_3835_1c66f4627f1b9679f8db47d1287d7e98.pdf

دانشگاه بیرجند تنش‌های محیطی در علوم زراعی 2228-7604 19 2 2026 05 22 Investigation of the effect of seed priming on improving growth, grain yield, and yield components of different wheat (Triticum aestivum L.) cultivars under rainfed conditions بررسی تأثیر آماده سازی بذر بر بهبود رشد، عملکرد دانه و اجزاء عملکرد ارقام مختلف گندم (.Triticum aestivum L) در شرایط دیم 275 287 3853 10.22077/escs.2025.8498.2325 FA فاضل پرگال دانش‌آموخته کارشناسی ارشد زراعت، گروه آگروتکنولوژی، دانشکده کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی واحد مهاباد، مهاباد اسمعیل نبی زاده دانشیار، گروه آگروتکنولوژی، دانشکده کشاورزی آب، غذا و فراسودمندها، واحد مهاباد، دانشگاه آزاد اسلامی، مهاباد 0000-0002-2449-3984 خدیجه احمدی دکتری تخصصی، گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده علوم کشاورزی، دانشگاه شاهد، تهران 0000-0002-2289-9710 Journal Article 2024 11 28 Introduction Wheat is the third most widely cultivated cereal crop in the world after maize and rice. It is considered a major source of nutrition for the ever-increasing global population as a staple food (Faisal et al., 2023), with an annual global production of 776.7 million tons in 2020/2021. Many strategies have been developed to produce plants capable of withstanding various stresses. Among these approaches, seed priming has been developed as an effective method for enhancing drought tolerance in plants. Selecting an appropriate priming method based on environmental and soil limitations is essential for stress mitigation. Seed priming stimulates physiological processes by soaking seeds in natural or synthetic solutions. This technique is classified into conventional methods (such as hydropriming, osmopriming, and priming with plant growth regulators) and advanced methods such as nano-priming. Based on the above considerations, drought stress represents one of the most significant challenges facing agricultural production, particularly in rainfed cropping systems. Therefore, alongside the development of drought-resistant cultivars, effective agronomic approaches such as seed priming are increasingly required to mitigate drought stress. The objective of this study was to evaluate the effects of seed priming on physiological traits and grain yield of wheat under rainfed conditions. Materials and methods This study aimed to evaluate the effects of seed priming on yield and yield components of wheat cultivars under rainfed conditions during the 2020–2021 growing season. The experiment was conducted as a factorial arrangement in a randomized complete block design with three replications at the Qamloo Research Station, Agricultural and Natural Resources Research Center of Kurdistan. Various seed priming treatments, including hydropriming, potassium dihydrogen phosphate, zinc sulfate, potassium nitrate, as well as an unprimed control, were applied to four rainfed wheat cultivars (Azar2, Rasad, Ohadi, and Homa). The priming solutions consisted of 20 mM zinc sulfate, 50 mM potassium dihydrogen phosphate, and 1.5% potassium nitrate prepared with distilled water. Then, each solution was added at a volume five times greater than the seed weight. The seeds were treated in aerated containers using an air pump at 20°C for 12 hours. After the specified duration, the seeds were rinsed three to five times with distilled water and then dried on labeled paper at 20 °C for 48 h. The dried seeds were then packaged and transported to the Qamloo station for planting. Data analysis was performed using SAS 9.1 software. Mean comparisons were performed using Duncan’s multiple range test at the 5% probability level. Results and discussion The results indicated that seed priming had positive effects on grain yield, germination vigor, and seedling establishment. In this study, potassium nitrate was the most effective priming treatment, resulting in a 45% increase in grain yield compared with the control. This increase in grain yield was attributed to positive effects on several traits, including thousand-grain weight, biological yield, plant height, number of seminal roots, and number of grains per spike. The wheat cultivars exhibited differential responses to priming treatments, with Azar2 producing the highest grain yield (1,293.9 kg ha⁻¹). Additionally, mean comparisons for root length indicated the superiority of Azar2 over the other cultivars. According to the results, potassium nitrate priming of the Azar2 cultivar resulted in a 36% increase in average grain yield compared with unprimed cultivars. Overall, the superiority of seed priming can be attributed to faster germination and improved seedling establishment of wheat seedlings under rainfed conditions. Conclusion Based on the results of this study, seed priming, in addition to improving seed vigor and seedling establishment, can enhance wheat grain yield and its components under rainfed conditions in cold regions similar to the study area. In this study, potassium nitrate and potassium dihydrogen phosphate priming treatments had positive effects on most measured traits and contributed to increased wheat grain yield. Seed priming with potassium nitrate accelerated seedling emergence, leading to uniform seedling growth and improved grain yield. This advantage becomes particularly important under rainfed conditions, where seedling emergence depends directly on environmental factors such as effective rainfall; otherwise, seedling loss and yield reduction may occur. Acknowledgements The authors sincerely thank the laboratory staff of the Faculty of Agriculture, University of Mahabad, for their invaluable support and assistance throughout this research. پرایمینگ بذر، به‌ویژه در زراعت دیم گندم، با بهبود استقرار گیاهچه و افزایش تحمل به تنش‌های محیطی، نقش مهمی در افزایش عملکرد و پایداری تولید دارد . این آزمایش به‌منظور ارزیابی اثر پرایمینگ بذر بر عملکرد و اجزای عملکرد دانه ارقام گندم در شرایط دیم در سال زراعی 1400-1399 اجرا شد. آزمایش به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در ایستگاه قاملو مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی کردستان انجام شد. تیمارهای مختلف پرایمینگ بذر شامل هیدروپرایمینگ، پتاسیم دی هیدروژن فسفات، سولفات روی، نیترات پتاسیم و تیمار شاهد (بدون پرایم) بر روی چهار رقم گندم دیم به اسامی آذر2، رصد، اوحدی و هما اجرا شد. نتایج بیانگر اثرات مثبت پرایمینگ بذر برافزایش عملکرد دانه، افزایش قدرت رویش و افزایش استقرار بوته بود. در شرایط این تحقیق، بهترین تیمار نیترات پتاسیم بود که سبب افزایش 45 درصدی عملکرد دانه نسبت به شاهد گردید. افزایش عملکرد دانه بر اثر اعمال این تیمار ناشی از اثر مثبت آن بر بعضی صفات دیگر از جمله وزن هزار دانه، عملکرد بیولوژیک، ارتفاع بوته، تعداد ریشه‌های بذری و تعداد دانه در خوشه بود. ارقام گندم واکنش متفاوتی به‌پیش تیمارهای پرایمینگ نشان داده و در این میان رقم آذر2 با عملکرد 1293.9 کیلوگرم در هکتار، بیشترین عملکرد دانه را به خود اختصاص داد. همچنین مقایسه میانگین‌ها برای صفت طول ریشه‌چه بیانگر برتری رقم آذر2 نسبت به سایر ارقام موردبررسی بود. بر اساس نتایج این تحقیق اعمال نیترات پتاسیم بر رقم آذر 2 موجب 36درصد افزایش عملکرد نسبت به میانگین ارقام بدون اعمال پرایمینگ بذر شد. برتری استفاده از پرایمینگ بذر در زراعت دیم گندم را می‌توان به تسریع فرآیند جوانه زنی، استقرار یکنواخت و بهبود یافته گیاهچه، و افزایش تحمل به تنش‌های محیطی اولیه نسبت داد که در نهایت منجر به افزایش بقاء و استقرار موفق گیاهچه در شرایط نامساعد محیطی می‌شود.

https://escs.birjand.ac.ir/article_3853_b9f35816f460ab999cbc168c4da26ff3.pdf

دانشگاه بیرجند تنش‌های محیطی در علوم زراعی 2228-7604 19 2 2026 05 22 The effect of irrigation regimes and foliar application of humic acid on some morphological traits, yield components, and grain yield of red kidney bean (Phaseolus vulgaris L.) in Boyer-Ahmad county تأثیر رژیم آبیاری و محلول پاشی اسید هیومیک بر برخی شاخص‌های مورفولوژیک، اجزای عملکرد و عملکرد دانه لوبیا قرمز (.Phaseolus vulgaris L) در شهرستان بویراحمد 289 306 3857 10.22077/escs.2025.8577.2326 FA رضا نیکویی نژاد دانشجوی کارشناسی ارشد اگروتکنولوژی-اکولوژی گیاهان زراعی، گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج، یاسوج حجت اله لطیف منش استادیار، گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج، یاسوج 0000-0002-7283-9417 علی مرادی دانشیار، گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران. 0000-0002-8089-7473 حمید اله دادی دانش‌آموخته کارشناسی ارشد اگروتکنولوژی-فیزیولوژی گیاهان زراعی، گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج، یاسوج 0009-0008-5026-422X Journal Article 2024 12 15 Introduction Red kidney bean is one of the most important plant-based protein sources and plays a vital role in human nutrition. However, the global water crisis, particularly in Iran, where large areas are characterized by arid and semi-arid climates, poses a serious threat to the sustainable production of this crop. Moreover, excessive use of chemical fertilizers increases production costs and causes environmental degradation. Therefore, identifying sustainable strategies to improve crop productivity is essential. Humic acid, as a natural organic compound, has been reported to enhance plant growth and increase tolerance to abiotic stresses such as drought. It improves root development, enhances water and nutrient uptake, stimulates beneficial soil microbial activity, increases crop yield, and therefore plays a crucial role in sustainable agriculture. Accordingly, this study aimed to assess the potential of foliar-applied humic acid as a sustainable approach to mitigating water scarcity and reducing reliance on chemical fertilizers by evaluating its effects on yield and morphological traits of red kidney bean (Phaseolus vulgaris L., cv. Yaghout) under water-deficit conditions. Materials and methods The experiment was conducted as a randomized complete block design with three replications in Boyer-Ahmad County, Iran, during the year 2023. In this experiment, the main factor was the irrigation regime, which consisted of three levels: full irrigation, moderate water stress, and severe water stress (100%, 80%, and 60% of the plant’s water requirement, respectively). Foliar application of humic acid was assigned as the sub-factor at four levels: 0 (control), 2.5, 5, and 7.5 L ha⁻¹. The study assessed the combined effects of irrigation stress and foliar application of humic acid on the grain yield of red kidney beans, yield components (such as number of pods per plant, number of seeds per pod, and hundred-seed weight), growth indices (such as plant height and dry weight), and other traits. Results and discussion The results showed that irrigation regimes and humic acid application significantly affected both vegetative and reproductive growth of red kidney bean. Severe water stress (60% of water requirement) reduced the number of nodes on the main stem, leaf area index, plant height, and main stem diameter by 26.09%, 11.35%, 18.36%, and 20.33%, respectively, compared with full irrigation. In addition, foliar application of humic acid at 7.5 L ha⁻¹ significantly improved reproductive growth. This treatment increased the number of lateral branches, number of seeds per pod, 100-seed weight, and biological yield by 19.65%, 25.08%, 10.26%, and 20.78%, respectively. These improvements can be attributed to enhanced soil physicochemical properties, improved water and nutrient uptake, stimulation of enzymatic activity, and increased photosynthetic capacity and dry matter production. The observed reduction in growth under water stress was attributed to the limited water and nutrient uptake under these conditions. Conclusion Foliar application of humic acid at 7.5 L ha⁻¹ significantly enhanced the tolerance of red kidney bean plants to water stress. This improvement was achieved through enhanced root development and improved water and nutrient absorption. Moreover, humic acid application increased grain yield under both water stress and full irrigation conditions. This indicates an overall positive effect of humic acid on plant growth and development. Moreover, the application of humic acid can enhance water use efficiency in irrigated red kidney beans. As a result, similar or even higher yields may be achieved with reduced water consumption. Therefore, the application of humic acid as a sustainable management strategy improves the yield and quality of red kidney beans under water stress in Boyer-Ahmad County, assisting farmers in overcoming water scarcity challenges. Acknowledgements The authors gratefully acknowledge the Vice Chancellor for Research and Technology at Yasuj University for supporting the implementation of this project. با هدف بررسی تأثیر سطوح مختلف محلول‌پاشی اسید هیومیک بر ویژگی‌های مورفولوژیک و عملکردی گیاه لوبیا قرمز تحت تنش کم‌‌آبیاری، آزمایشی در مزرعه‌ای واقع در شهرستان بویراحمد در سال 1402 به‌صورت اسپلیت پلات و در قالب طرح پایه بلوک‌های کامل تصادفی با 3 تکرار انجام شد. عامل، اصلی رژیم آبیاری در سه سطح (بدون تنش (آبیاری در 100 درصد نیاز آبی)، تنش متوسط (آبیاری در 80 درصد نیاز آبی) و تنش شدید (آبیاری در 60 درصد نیاز آبی) با توجه به تبخیر از تشتک تبخیر کلاسA) و عامل فرعی، محلول‌پاشی اسید هیومیک در چهار سطح (شاهد (صفر)، 2.5، ۵ و 7.5 لیتر در هکتار) اعمال شد. نتایج نشان داد اثرات اصلی رژیم‌های آبیاری و اسید هیومیک بر تمامی صفات مورد ارزیابی تاثیر معنی‌داری داشتند. اعمال تنش شدید (60 درصد نیاز آبی) موجب کاهش 26.09، 11.35، 18.36 و 20.33 درصدی صفات تعداد گره روی ساقه اصلی، شاخص سطح برگ، ارتفاع بوته و قطر ساقه اصلی در مقایسه با تیمار آبیاری کامل شد. از سوی دیگر محلول‌پاشی 7.5 لیتر در هکتار اسید هیومیک نیز صفات تعداد شاخه‌های جانبی، تعداد دانه در غلاف، وزن صد دانه و عملکرد زیستی را به‌ترتیب به میزان 19.65، 25.08، 10.26 و 20.78 درصد افزایش داد. همچنین نتایج برهمکنش نشان داد در تیمار 60 درصد نیاز آبی کاربرد بالاترین سطح اسید هیومیک موجب افزایش 20.66 درصدی عملکرد دانه شد. بر این اساس در شرایط کمبود آب آبیاری در شهرستان بویراحمد، استفاده از محلول‌پاشی 7.5 لیتر در هکتار اسید هیومیک جهت کشت لوبیا قرمز رقم یاقوت توصیه می‌گردد.

https://escs.birjand.ac.ir/article_3857_f269cb7796c3319c9aa4d146b52139e6.pdf

دانشگاه بیرجند تنش‌های محیطی در علوم زراعی 2228-7604 19 2 2026 05 22 Analysis of generation means in bread wheat (Triticum aestivum L.) under normal and salinity stress conditions تجزیه میانگین نسل‌ها در گندم نان (.Triticum aestivum L) تحت شرایط نرمال و شوری 307 321 3870 10.22077/escs.2026.8598.2327 FA سعید باقری‌کیا استادیار بخش تحقیقات زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، گرگان 0000-0001-8917-7942 حبیب الله سوقی دانشیار بخش تحقیقات زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، گرگان 0000-0001-9458-9933 منوچهر خدارحمی دانشیار موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج 0000-0001-6245-2166 Journal Article 2024 12 17 Introduction The analysis of means and variances across generations is a crucial tool in genetic and breeding studies. It enables plant breeders to precisely evaluate genetic responses under diverse environmental conditions, including normal, saline, and drought stresses. Generation mean analysis allows the estimation of additive and dominance effects, as well as their interactions. This information is crucial for selecting optimal parents to achieve higher heterosis, thereby improving breeding efficiency. The objective of this study was to estimate genetic parameters controlling key agronomic traits using generation mean and variance analyses in populations derived from crosses between Morvarid and Sistan cultivars under normal and saline stress conditions during the reproductive stage. Materials and methods To investigate the genetic control of key agronomic traits in bread wheat, parents and their derived generations from the Morvarid × Sistan cross were evaluated. The experiment was conducted as a split-plot arrangement based on a randomized complete block design (RCBD) with three replications at the Gorgan Agricultural Research Station. Two irrigation regimes, including full irrigation and saline stress, were evaluated during the 2022–2023 growing season. Saline stress was imposed at full spike emergence (Zadoks code 73) and early milk development (Zadoks code 60). Measurements of each trait were taken from 10 plants in the parental and F₁ generations, 30 plants in the F₂ generation, and 15 plants in each backcross generation. After maturity, plant height, spike length, peduncle length, number of spikes per plant, number of spikelets per spike, number of grains per spike, thousand-kernel weight, and grain yield per plant were recorded. Statistical analyses were performed using appropriate methods and statistical software. Results and discussion Analysis of variance revealed that the effects of stress and the stress × generation interaction were significant for thousand-kernel weight and grain yield per plant. Therefore, genetic analyses for these traits were performed separately under normal and saline stress conditions. For the remaining traits, due to non-significant effects of stress and the stress × generation interaction, data from both conditions were pooled and analyzed jointly. Accordingly, the results are applicable to both environmental conditions. Significant differences among generations were observed for most of the studied traits. The chi-square test indicated that peduncle length, plant height, and yield were not significantly affected under saline stress conditions. In contrast, the chi-square test was significant for other traits, indicating that the simple additive-dominance model is insufficient and suggesting that epistatic effects, genetic linkage, and maternal effects may influence these traits. Generation mean analysis indicated that non-additive genetic effects were more influential than additive effects in controlling most studied traits, including number of grains per spike, number of spikelets per spike, number of spikes per plant, thousand-kernel weight, and grain yield per plant, under both normal and saline stress conditions. Additionally, most traits were strongly influenced by epistatic effects and showed low narrow-sense heritability. Analysis of generation variances revealed that traits such as number of grains per spike, number of spikelets per spike, number of spikes per plant, and grain yield per plant were primarily influenced by overdominance. In contrast, for plant height and peduncle length, additive genetic effects were more significant than non-additive effects and no epistatic effects were detected. Furthermore, relatively high narrow-sense heritability was observed for plant height and peduncle length. Conclusion Based on our results under both conditions, genetic improvement can be achieved in plant height and peduncle length in the initial generations, but for other traits, including grain yield and its components, selection should be postponed to more advanced generations. به‌منظور بررسی نحوه کنترل ژنتیکی صفات مهم زراعی گندم نان، والدین و نسل‌های ایجاد شده از تلاقی مروارید × سیستان، در قالب یک آزمایش اسپلیت پلات با طرح پایه بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در ایستگاه تحقیقات کشاورزی گرگان تحت دو شرایط آبیاری کامل و تنش شوری در سال زراعی 1402-1401 مورد ارزیابی قرار گرفتند. تنش شوری در مراحل ظهور کامل سنبله و خمیری دانه اعمال شد. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که اثر تنش و اثر متقابل تنش در نسل تنها برای صفات وزن هزار دانه و عملکرد دانه در بوته معنی‌دار است. مدل کنترل ژنتیکی برای این صفات تحت شرایط نرمال و تنش شوری متفاوت بود. اختلاف نسل‌ها از نظر اکثر صفات مورد مطالعه از نظر آماری معنی‌دار بود. نتایج تجزیه میانگین نسل‌ها نشان داد که در کنترل بیشتر صفات مورد مطالعه شامل تعداد دانه در سنبله، تعداد سنبلچه در سنبله، تعداد سنبله در بوته، وزن هزار دانه و عملکرد دانه در بوته (تحت هر دو شرایط نرمال و تنش)، اثرات ژنی غیر افزایشی نقش برجسته‌تری نسبت به اثرات افزایشی داشتند. علاوه بر این در اکثر صفات اثرات اپیستازی نقش داشتند و وراثت‌پذیری خصوصی پایینی برای این صفات مشاهده گردید. تجزیه واریانس نسل‌ها نشان داد که صفات تعداد دانه در سنبله، تعداد سنبلچه در سنبله، تعداد سنبله در بوته و عملکرد دانه در بوته تحت کنترل عمل فوق ‌غالبیت ژن‌ها هستند. بنابراین گزینش برای صفات مذکور بایستی در نسل‌های پیشرفته و پس از رسیدن به خلوص نسبی انجام شود. برای صفات ارتفاع بوته و طول پدانکل نقش اثر افزایشی بیشتر از اثر غیر افزایشی بود و اثرات اپیستازی نقشی ایفا نکردند. همچنین وراثت‌پذیری خصوصی نسبتاً بالایی در این دو صفت مشاهده شد که امکان بهبود ژنتیکی صفات ارتفاع بوته و طول پدانکل را در نسل‌های مقدماتی فراهم می‌آورد.

https://escs.birjand.ac.ir/article_3870_c255c05246a081654a0267cbb725f5a7.pdf

دانشگاه بیرجند تنش‌های محیطی در علوم زراعی 2228-7604 19 2 2026 05 22 Effect of biotic stimuli melatonin and sodium nitroprusside on mitigating heavy metal stress in corn (Zea mays L.) تأثیر محرک‌های زیستی ملاتونین و نیتروپروساید سدیم در کاهش اثرات فلزات سنگین در گیاه ذرت (.Zea mays L) 323 339 3939 10.22077/escs.2025.8643.2328 FA محمد عظیمی گندمانی استادیار، گروه کشاورزی، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه پیام نور، صندوق پستی 4697-19395، تهران، ایران 0000-0001-9296-3805 مصطفی علی نقی زاده استادیار، گروه کشاورزی، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه پیام نور، صندوق پستی 4697-19395، تهران، ایران 0009-0005-9636-7329 کامیار کاظمی استادیار، گروه کشاورزی، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه پیام نور، صندوق پستی 4697-19395، تهران، ایران 0000-0003-0308-3879 Journal Article 2024 12 26 Introduction Heavy metals (HMs) pose a serious threat to corn (Zea mays L.), a key crop for global food security. Melatonin (MT) enhances tolerance to abiotic stresses by regulating antioxidant enzyme activities and reducing oxidative damage. Similarly, sodium nitroprusside (SNP) has been reported to alleviate heavy metal toxicity and enhance stress tolerance in various crops by modulating nitric oxide signaling pathways. Therefore, this study aimed to: (i) evaluate the effects of lead (Pb) and cadmium (Cd) accumulation on corn growth and biomass production, (ii) investigate the physiological responses of corn to heavy metal stress, including changes in dry matter partitioning among plant organs, and (iii) examine the interactive effects of heavy metals with MT and SNP on stress tolerance mechanisms and the phytoremediation potential of corn. Materials and methods This pot experiment was conducted in 2024 at the research farm of Payame Noor University, Gandoman, Borujan County, Chaharmahal and Bakhtiari Province, Iran, under controlled conditions in a rain-protected shelter. The corn cultivar used in this experiment was Single Cross 704. The experiment was arranged as a factorial experiment based on a randomized complete block design (RCBD) with four replications. Treatments consisted of four levels of heavy metals as the first factor: (i) control (no heavy metals), (ii) lead (Pb), (iii) cadmium (Cd), and (iv) combined Pb + Cd; and seven levels of melatonin and sodium nitroprusside as the second factor: (i) control, (ii) 0.05 mM melatonin (MT), (iii) 0.1 mM MT, (iv) 0.5 mM sodium nitroprusside (SNP), (v) 1.5 mM SNP, (vi) 0.05 mM MT + 0.5 mM SNP, and (vii) 0.1 mM MT + 1.5 mM SNP. Data were analyzed using SAS software (version 9.2), and figures were prepared using Microsoft Excel (2013). Mean comparisons were carried out using Duncan’s multiple range test at a 95% confidence level. Results and discussion Exposure to Pb and Cd significantly increased peroxidase (POD) activity by 24% and 12%, respectively, and enhanced superoxide dismutase (SOD) activity compared to the control. The combined Cd + Pb treatment increased peroxidase (POD) activity by 32% compared with the control. The combined Cd + Pb treatment also increased malondialdehyde (MDA) and hydrogen peroxide (H₂O₂) contents by 42% and 46%, respectively, compared with the control. The combined Cd + Pb treatment reduced microbial biomass carbon (MBC) and microbial biomass nitrogen (MBN) by 8% and 33%, respectively. According to quantitative data, total plant dry weight decreased by 24% under combined Cd + Pb stress compared with the control. In contrast, MT-treated plants under combined Cd + Pb stress showed a 26% increase in total dry weight compared with the control. Similarly, SNP application resulted in a 20% increase in total dry weight. Conclusion This study demonstrated that exogenous application of melatonin and sodium nitroprusside effectively mitigates the detrimental effects of heavy metal stress on corn growth. The results demonstrated that both treatments enhanced corn resistance to heavy metal stress. Specifically, the findings highlighted the positive effects of MT and SNP in improving corn tolerance to combined Cd and Pb stress. The results confirmed that MT and SNP treatments significantly reduced oxidative stress markers such as H₂O₂ and MDA while enhancing aboveground biomass and photosynthetic pigment content. These findings suggest that MT and SNP have the potential to improve crop resilience and productivity in heavy metal–contaminated soils. Future research should aim to elucidate the molecular pathways involved in MT- and SNP-mediated stress tolerance, validate these findings under field conditions, and develop practical application strategies for large-scale agricultural use. فلزات سنگین تأثیر قابل‌توجهی بر ذرت (Zea mays L.) دارد که برای امنیت غذایی جهانی حیاتی است. هدف این مطالعه ارزیابی اثربخشی نیتروپروساید سدیم و ملاتونین در کاهش اثرات مضر تنش‌های فلزات سنگین بر رشد و توسعه ذرت بود. آزمایش به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در چهار تکرار در سال 1402 اجرا شد. تیمارهای آزمایش شامل 4 سطح فلزات سنگین به‌عنوان عامل اول و هفت سطح ترکیبات ملاتونین و نیتروپروساید سدیم به‌عنوان عامل دوم بود. تیمارهای کادمیوم و سرب و فعالیت پراکسیداز را به ترتیب 24 و 12 درصد افزایش دادند و باعث افزایش متقابل در فعالیت سوپراکسیددیسموتاز شدند در حالی‌که تیمار ترکیبی فلزات سنگین میزان فعالیت پراکسیداز را 32 درصد افزایش داد. این تیمارهای ترکیبی همچنین سطح مالون دی‌آلدهید را 42 درصد و سطح پراکسید هیدروژن را 46 درصد افزایش دادند. تیمارهای کادمیوم + سرب صفت کربن بیومیکروبی خاک را 8 درصد و نیتروژن بیومیکروبی خاک را 33 درصد کاهش دادند. بر اساس داده‌های کمی این مطالعه، در شرایط ترکیبی فلزات سنگین (کادمیوم + سرب) وزن خشک کل گیاه تا 24 درصد در مقایسه با تیمار شاهد کاهش یافت. در مقایسه با تیمار شاهد، گیاهان تیمارشده با ملاتونین تحت تنش ترکیبی افزایش 26 درصدی وزن خشک کل را نشان دادند. به‌طور مشابه، تیمارهای نیتروپروساید سدیم باعث افزایش 20 درصدی وزن خشک کل شدند. نتایج نشان می‌دهند که ملاتونین و نیتروپروساید سدیم زیست‌توده، رنگدانه‌های فتوسنتزی و فعالیت آنتی‌اکسیدانی را در ذرت افزایش داده و بنابراین مقاومت گیاه به تنش فلزات سنگین را تقویت می‌کنند.

https://escs.birjand.ac.ir/article_3939_e5afb0f2dbc6d39b312d7406054cb4c6.pdf

دانشگاه بیرجند تنش‌های محیطی در علوم زراعی 2228-7604 19 2 2026 05 22 Evaluation of germination characteristics and cadmium tolerance indices in various physalis (Physalis spp.) species بررسی خصوصیات جوانه ‏زنی و شاخص ‏های تحمل به تنش کادمیوم در برخی گونه‏ های گیاه فیسالیس (.Physalis spp) 341 356 3895 10.22077/escs.2025.8718.2332 FA شیما رمضانی دانشجوی کارشناسی ارشد تولید محصولات گلخانه ای، گروه تولیدات گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربت‌حیدریه، تربت‌حیدریه روح اله مرادی دانشیار، گروه تولیدات گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربت‌حیدریه، تربت‌حیدریه 0000-0001-8754-8025 مسعود علی پناه دانشیار، گروه تولیدات گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربت‌حیدریه، تربت‌حیدریه 0000-0002-3171-6226 سید مسعود ضیائی دانشیار، گروه تولیدات گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربت‌حیدریه، تربت‌حیدریه 0000-0003-1051-0605 Journal Article 2025 01 08 Introduction The contamination of water, soil, and air by heavy metals has emerged as a major environmental concern driven by increasing anthropogenic activities. Major sources of heavy metals include urban and industrial wastewater and sludge, excessive chemical inputs, and metal mining activities. Cadmium (Cd) is recognized as one of the most hazardous heavy metals for both plants and humans. The permissible concentration of cadmium in agricultural soils is approximately 1 mg kg⁻¹. Cadmium has a low affinity for binding to soil stabilizing phases, such as oxides and solid organic matter; consequently, it can be readily absorbed by plants and translocated to aerial tissues. Cadmium stress inhibits several physiological and biochemical processes, including chlorophyll biosynthesis, photosynthesis, and nutrient uptake, ultimately leading to reduced plant growth and yield (Li et al., 2023). Cadmium accumulation and tolerance vary significantly among plant species and genotypes. Previous studies have reported a wide range of cadmium uptake and accumulation among different cultivars within the same plant species. Many members of the Solanaceae family, commonly grown in agricultural systems characterized by high inputs of organic and mineral fertilizers, exhibit high cadmium accumulation. Although Solanaceae species are regarded as cadmium-tolerant, their responses to cadmium stress vary among species. Physalis (Physalis spp.) is a member of the Solanaceae family valued for its bioactive compounds and its adaptability to a wide range of growing conditions. Physalis fruit possesses numerous nutritional, medicinal, and industrial benefits. The fruit is a rich source of provitamin A, vitamin C, and contains, to some extent, B‑complex vitamins, as well as essential minerals such as phosphorus, potassium, zinc, and iron. Consequently, physalis fruit has attracted considerable attention owing to its high nutritional value, antioxidant capacity, and reported anti‑inflammatory and anti‑stress properties, along with other medicinal benefits. The strong antioxidant properties of this plant are largely attributed to its high content of dihydroxy withanolides. This study aimed to evaluate the effects of different cadmium concentrations on the germination characteristics of physalis and to determine the relative tolerance and sensitivity of yellow, green, and purple cultivars to cadmium stress. Materials and methods The experiment was conducted in 2024 as a factorial arrangement based on a completely randomized design with four replications at the University of Torbat‑e Heydarieh. The experimental factors included six cadmium concentrations (0, 60, 120, 240, 500, and 750 μM) and three physalis cultivars (purple, yellow, and green). Results and discussion The results showed that the application of low cadmium concentrations significantly increased germination percentage and germination rate, possibly due to stimulation of seed germination. However, higher cadmium concentrations had a negative effect on all germination characteristics of the studied cultivars. Cadmium stress at 500 μM resulted in reductions of 76%, 83%, and 66% in seedling weight compared to non stressed conditions for the purple, yellow, and green cultivars, respectively. In all physalis cultivars, proline content increased with increasing cadmium stress intensity. For instance, at a cadmium concentration of 500 μM, proline content increased by 9%, 17%, and 23% compared to control conditions in the purple, green, and yellow cultivars, respectively. The highest contents of chlorophyll a, chlorophyll b, and carotenoids were observed in all three cultivars at a cadmium concentration of 60 μM; however, the contents of these photosynthetic pigments decreased significantly with increasing cadmium concentration. The sensitivity to cadmium stress in the purple, green, and yellow cultivars was approximately 16%, 66%, and 71%, respectively. The tolerance index indicated that the purple cultivar exhibited the highest tolerance to cadmium stress (0.049), whereas the yellow cultivar showed the lowest tolerance (0.017). Conclusion Overall, the results indicated that all physalis cultivars tolerated cadmium stress up to 500 μM; however, seedling growth was inhibited at concentrations above this level. In terms of tolerance, the purple cultivar was the most tolerant, followed by the green cultivar, while the yellow cultivar exhibited the highest sensitivity to cadmium stress. به منظور بررسی تأثیر سطوح مختلف کادمیوم بر خصوصیات جوانه‌زنی و آستانه تحمل برخی گونه ‏های گیاه فیسالیس به تنش کادمیوم، آزمایشی به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با چهار تکرار در سال 1403 اجرا شد. فاکتور اول شامل 6 سطح کادمیوم (صفر، 60، 120، 240، 500 و 750 میکرومولار) و فاکتور دوم شامل سه گونه فیسالیس (بنفش؛ Physalis ixocarpa، زرد؛ Physalis philadelphic و سبز؛ Physalis peruviana) بود. استفاده از کادمیوم در سطوح پایین باعث افزایش معنی ‏دار سرعت و درصد جوانه ‏زنی شد که می‏تواند به دلیل تحریک جوانه ‏زنی در بذر باشد. اما، کاربرد کادمیوم در سطوح بالا تأثیر منفی بر کلیه خصوصیات جوانه ‏زنی گونه‏ های مورد بررسی داشت. تنش کادمیوم در سه گونه بنفش، زرد و سبز به ترتیب در سطح 500 میکرومولار منجر به کاهش 76، 83 و 66 درصدی وزن گیاهچه نسبت به شرایط عدم تنش شد. در تمامی گونه‏ های فیسالیس، با افزایش شدت تنش کادمیوم، محتوی پرولین افزایش یافت. به‏ طوری‏ که در سطح 500 میکرومولار کادمیوم، میزان پرولین نسبت به شرایط مطلوب در گونه ‏های بنفش، سبز و زرد به ترتیب 9، 17 و 23 درصد افزایش یافت. میزان کلروفیل a، b و کارتنوئید در سطح کاربرد 60 میکرومولار کادمیوم بالاترین مقدار را در هر سه گونه دارا بود، ولی، با افزایش غلظت کادمیوم، به ‏طور معنی‏ داری از محتوی این رنگیزه ‏های فتوسنتزی کاسته شد. درصد حساسیت به تنش کادمیوم در گونه ‏های بنفش، سبز و زرد به ترتیب حدود 16، 66 و 71 درصد بود. مقایسه شاخص تحمل نشان داد گونه ‏های بنفش و زرد به ‏ترتیب بیشترین و کمترین تحمل به تنش کادمیوم را شامل شدند. به‌طورکلی، نتایج نشان داد که کلیه گونه‏ های فیسالیس تا سطح تنش کادمیوم 500 میکرومولار را تحمل کردند، اما از این سطح به بالا گیاهچه رشد نکرد. گونه زرد حساس‏ترین، گونة سبز محتمل‌تر از رقم زرد و گونه بنفش مقاوم ترین گونه‏ به تنش کادمیوم بودند.

https://escs.birjand.ac.ir/article_3895_ee188463935a061dee6df8bf449cb882.pdf

دانشگاه بیرجند تنش‌های محیطی در علوم زراعی 2228-7604 19 2 2026 05 22 Effect of different irrigation levels on biochemical traits, yield and yield components of maize (Zea mays L.) under conservation and conventional tillage systems اثر سطوح مختلف آبیاری بر صفات بیوشیمیایی، عملکرد و اجزای عملکرد ذرت (.Zea mays L) در سیستم‌های خاک‌ورزی حفاظتی و متداول 357 372 3923 10.22077/escs.2025.8840.2338 FA نظام کارزانی دانشجوی دکتری اکولوژی گیاهان زراعی، گروه زراعت، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایلام 0009-0001-2694-454X احسان اله زید علی استادیار گروه زراعت، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایلام یاسر علیزاده استادیار گروه زراعت، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایلام 0000-0002-8024-1052 حمزه علی علیزاده استادیار گروه آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام ، ایلام 0000-0001-7965-3247 اخلاص امینی دکتری اکولوژی گیاهان زراعی، سازمان جهاد کشاورزی ایلام، ایلام 0000-0001-8162-1084 Journal Article 2025 01 27 Introduction Water stress is a primary limiting factor for plant growth and crop productivity. Given the scarcity of water resources in Iran and the need to enhance water use efficiency (WUE), various deficit irrigation strategies have become essential for sustainable agricultural water management. Regulated deficit irrigation (RDI) and partial root-zone drying (PRD) are two important management approaches under water-limited conditions. Conservation tillage is a fundamental practice in conservation agriculture that can effectively mitigate the adverse impacts of water stress on plant growth and yield. In agroecosystems, conservation tillage enhances crop productivity and promotes sustainability while conserving water resources and improving environmental quality. Therefore, this study aimed to evaluate the responses of maize yield, yield components, and biochemical traits to different tillage systems and irrigation regimes in Ilam. Materials and methods The field experiment was conducted as a split-plot arrangement within a randomized complete block design with three replications at the research farm of the Faculty of Agriculture, Ilam University, during the 2022–2023 growing season. The main plots consisted of three tillage levels (no-tillage, minimum tillage, and conventional tillage), while the subplots included five irrigation regimes ( irrigation at 100, 75, and 50% of soil field capacity, and variable PRD at 75 and 50% of soil field capacity). Results and discussion Significant interaction effects of the studied factors were observed on grain yield, biological yield, total phenols, and ear height. Increasing the irrigation level from 50% to 100% field capacity significantly improved the number of rows per ear, 100-grain weight, and both grain and biological yields. The highest grain and biological yields were obtained under irrigation at 100% of soil field capacity combined with conventional tillage (11,479 and 24,623 kg ha⁻¹, respectively), likely due to improved soil structure, enhanced root development, and reduced competition for water uptake. Also, the highest 100-grain weight (30.24 g) was recorded under full irrigation conditions. The maximum number of rows per ear (15.62), harvest index (46.62%), and chlorophyll content (a, b, and total: 13.1, 9.25, and 22.36 mg g⁻¹ FW, respectively) were recorded under 100% irrigation. Chlorophyll a, b, and total contents were higher under 50% PRD irrigation compared to 50% deficit irrigation. The highest carotenoid content was recorded under 50% deficit irrigation (3.56 mg g⁻¹ FW) and under conventional tillage (3.34 mg g⁻¹ FW). Water deficit decreased chlorophyll content and increased carotenoids, indicating a physiological response of the plant to water stress. Total phenol content also increased under drought stress, indicating plant adaptation to adverse environmental conditions. The highest total phenol content (6.88 mg gallic acid g⁻¹ FW) was observed under conventional tillage combined with 75% PRD irrigation. Furthermore, cob height reached its maximum under no-tillage conditions at both 75% and 100% irrigation levels (105.8 and 105.67 cm, respectively), with no significant difference between these two treatments. The no-tillage system outperformed other tillage treatments under deficit irrigation by enhancing soil moisture retention, thereby promoting higher dry matter accumulation. Conclusion The findings indicate that irrigation levels and tillage systems significantly affect maize agronomic and biochemical traits. Under deficit irrigation conditions, the best performance was achieved with PRD. Integrating PRD with a no-tillage system can enhance water use efficiency and promote dry matter accumulation. Furthermore, preserving natural soil structure and crop residues improves soil moisture retention, thereby mitigating the adverse impacts of drought stress. به‌منظور بررسی اثر سطوح مختلف آبیاری بر عملکرد و خصوصیات بیوشیمیایی گیاه ذرت تحت شرایط خاک‌ورزی حفاظتی و متداول آزمایشی به‌صورت کرت‌های خرد شده بر پایه طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در سال 1402 در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه ایلام انجام شد. کرت‌های اصلی شامل: سه سطح خاک‌ورزی (بی‌خاک‌ورزی، کم‌خاک‌ورزی و خاک‌ورزی متداول) و کرت‌های فرعی شامل: پنج رژیم آبیاری 100، 75 و 50 درصد ظرفیت زراعی خاک به‌صورت کامل و 75 و 50 درصد ظرفیت زراعی خاک به‌صورت PRD متغیر بود. روش آبیاری مورد استفاده از نوع سیستم آبیاری قطره‌ای– نوار تیپ استفاده گردید. نتایج نشان داد که بیشترین عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیک در سطح آبیاری 100 درصد ظرفیت زراعی خاک تحت شرایط خاک‌ورزی متداول (به‌ترتیب 11479 و 24623 کیلو‌گرم در هکتار) به‌دست آمد؛ همچنین بیشترین تعداد ردیف در بلال (15.62)، بالاترین شاخص برداشت (44.62 درصد) و بیشترین میزان کلروفیلa ، کلروفیل b و کلروفیل کل (به‌ترتیب 13.1، 9.25 و 22.36 میلی‌گرم بر گرم وزن تر برگ) در سطح آبیاری 100 درصد به‌دست آمد. سطوح آبیاری 75 و 100 درصد ظرفیت زراعی تحت شرایط بدون خاک‌ورزی دارای بیشترین ارتفاع استقرار بلال (به‌ترتیب 105.8 و 105.67 سانتیمتر) بودند. بیشترین میزان کاروتنوئید در سطح آبیاری 50 درصد کم آبیاری (3.56 میلی‌گرم بر گرم وزن تر برگ) و در خاک‌ورزی متداول نیز (3.34 میلی‌گرم بر گرم وزن تر برگ) حاصل شد. نتایج کلی این پژوهش نشان داد علاوه بر آبیاری 100 درصد، آبیاری در سطح 75 درصد ظرفیت زراعی هم می‌تواند عملکرد بالا و قابل‌توجهی داشته باشد و هم در مصرف آب صرفه‌جویی شود؛ همچنین از میزان عملکرد دانه، کلروفیل، کاروتنوئید و فنول کل برای بررسی واکنش‌های ذرت به روش‌ خاک‌ورزی و تنش آبی بهره برد.

https://escs.birjand.ac.ir/article_3923_97f081d3b1b352e9d1aaa2225dd6bb16.pdf

دانشگاه بیرجند تنش‌های محیطی در علوم زراعی 2228-7604 19 2 2026 05 22 Effects of arbuscular mycorrhizal fungi inoculation and salicylic acid application on physiological and growth traits of spinach (Spinacia oleracea L.) under drought stress اثر توأم تلقیح با قارچ مایکوریزا و کاربرد سالیسیلیک اسید بر صفات فیزیولوژیکی و برخی صفات رشد در گیاه اسفناج (.Spinacia oleracea L) در شرایط تنش خشکی 373 391 3960 10.22077/escs.2026.8946.2342 FA محمد هادی شیرازی حاجی میری ها دانشجوی دکتری اکوفیزیولوژی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شمال، تهران 0009-0002-5146-2822 داریوش طالعی دانشیار مرکز تحقیقات گیاهان دارویی، دانشگاه شاهد، تهران 0000-0001-8699-850X فرناز رفیعی استادیار، هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال، تهران مژگان امتیاز جو استاد، هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی،واحد تهران شمال، تهران Journal Article 2025 02 13 Introduction Drought stress is a major constraint on crop production, inducing oxidative stress and significantly impairing plant growth and yield. Arbuscular mycorrhizal fungi (AMF) are among the most important drivers of soil ecosystem dynamics. AMF have the potential to improve plant growth and development by modulating key hormonal pathways, thereby reducing the adverse effects of abiotic stresses such as drought. Under drought stress conditions, nutrient availability in the soil undergoes significant changes. Therefore, effective management of plant nutrition under stress conditions is essential for successful crop production. One of these strategies is the use of AMF. AMF are beneficial microorganisms that support plant nutritional requirements, promote plant growth, and contribute to overall plant health. Considering previous reports, the objective of this study was to evaluate the effects of AMF inoculation and salicylic acid application on enhancing drought stress tolerance in spinach plants. Materials and methods To investigate the effects of AMF inoculation and salicylic acid application on antioxidant traits and proline content in spinach plants under drought stress conditions, a factorial experiment was conducted using a completely randomized design (CRD) with three replications. Experimental treatments consisted of three factors, each at two levels: AMF inoculation (non‑inoculated and inoculated with AMF), salicylic acid application (without and with salicylic acid), and drought stress (100% field capacity as non‑stress and 50% field capacity as drought stress). Results and discussion Based on the results, morphological traits of spinach, including plant height, leaf number, and leaf area index, were significantly influenced by the experimental treatments. In particular, AMF inoculation and salicylic acid application enhanced these traits by 36%, 41%, and 66%, respectively, compared with drought stress conditions. Analysis of variance revealed that AMF inoculation, drought stress, and their interaction significantly affected proline content, soluble protein content, malondialdehyde concentration, antioxidant enzyme activities (catalase, superoxide dismutase, and ascorbate peroxidase), and root colonization percentage. Antioxidant enzyme activity was affected by drought stress, such that increasing drought stress led to enhanced enzyme activity, contributing to the reduction of reactive oxygen species. The highest activities of catalase, superoxide dismutase, and ascorbate peroxidase were recorded under drought stress conditions in combination with AMF inoculation and salicylic acid application. In this study, the highest percentage of root colonization was observed under non-drought stress conditions with salicylic acid application, whereas the lowest colonization percentage occurred under drought stress conditions without salicylic acid application. The highest proline content was recorded under drought stress conditions in combination with AMF inoculation and salicylic acid application, representing a 23% increase compared with the control treatment. The results further indicated that AMF inoculation and salicylic acid application significantly affected the percentage of root colonization. The combined application of AMF and salicylic acid under drought stress conditions resulted in a 34% increase in protein content compared with non inoculated plants without salicylic acid application. Conclusion The results of this study demonstrated that AMF inoculation and salicylic acid application had significant effects on most of the measured traits, including antioxidant enzyme activities, proline content, soluble protein content, and malondialdehyde concentration. These findings suggest that AMF inoculation and salicylic acid application are effective strategies for improving plant tolerance to drought stress. Acknowledgements The authors gratefully acknowledge all individuals whose valuable contributions supported this research. تنش خشکی یکی از تهدید‌های جدی برای تولید محصولات زراعی است. ایجاد استرس اکسیداتیو باعث کاهش قابل توجه رشد و عملکرد محصول می شود. قارچ‌های میکوریزی آربوسکولار (AMF) یکی از مهم‌‌ترین محرک‌های پویایی اکوسیستم خاک هستند. AMF رشد و نمو گیاهان را با با کاهش اثرات نامطلوب تنش غیرزیستی بهبود می بخشد. به منظور بررسی اثر تلقیح با قارچ مایکوریزا و کاربرد سالسیلیک اسید بر صفات آنتی‌اکسیدانی و محتوای پرولین در گیاه اسفناج (Spinacia oleracea L.) در شرایط تنش خشکی آزمایشی به صورت فاکتوریل با دو سطح تنش خشکی (عدم تنش و تنش خشکی) و دو سطح قارچ مایکوریزا (عدم تلقیح و تلقیح با قارچ مایکوریزا) و کاربرد سالسیلیک اسید در دو سطح (مصرف، عدم مصرف) با سه تکرار انجام گرفت. براساس نتایج صفات مورفولوژیکی اسفناج از جمله ارتفاع بوته، تعداد برگ و شاخص سطح برگ تحت تاثیر تیمارهای آزمایش قرار گرفتند، به طوری که تنش خشکی باعث کاهش صفات مذکور شده و کاربرد قارچ مایکوریزا و کاربرد سالسیلیک اسید این صفات را به ترتیب 36، 41 و 66 درصد نسبت به شرایط تنش خشکی افزایش داد. نتایج همچنین نشان داد که تلقیح با قارچ مایکوریزا و کاربرد سالسیلیک اسید در شرایط تنش خشکی از طریق افزایش پرولین باعث افزایش مقاومت گیاه به تنش خشکی شدند. بیشترین فعالیت آنزیم‌های آنتی اکسیدانی سوپراکسید دیسموتاز، کاتالاز و آسکوربات پراکسیداز (2.1، 2.5 و 2.8 واحد آنزیم بر دقیقه بر میلی‌گرم پروتئین) نیز در شرایط تنش خشکی و کاربرد سالسیلیک اسید و تلقیح با قارچ مایکوریزا بدست آمد. در این پژوهش همچنین کاربرد قارچ مایکوریزا تا حد قابل مشاهده‌ای محتوای مالون‌دی آلدئید را کاهش داد.

https://escs.birjand.ac.ir/article_3960_ac52c626afc10d4075708ac4c778ddfc.pdf

دانشگاه بیرجند تنش‌های محیطی در علوم زراعی 2228-7604 19 2 2026 05 22 Effects of different zeolite levels on agronomic and physiological traits of camelina (Camelina sativa L.) under full and cut-off irrigation تأثیر سطوح مختلف زئولیت بر خصوصیات فیزیولوژیک و زراعی کاملینا (.Camelina sativa L) تحت دوره‎ های آبیاری کامل و تنش قطع آبیاری 373 391 4005 10.22077/escs.2026.8964.2344 FA امیرحسین شیرانی راد استاد موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران 0000-0002-3833-8010 حامد عینی نرگسه استادیار گروه مهندسی کشاورزی، دانشگاه ملی مهارت، تهران 0000-0003-2730-6838 سیداحمد کلانتراحمدی دانشیار بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی صفی‌آباد، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، دزفول 0000-0002-3874-107X Journal Article 2025 02 15 Introduction Oilseed crops play a vital role in human life by supplying a substantial portion of nutritional requirements and serving as raw materials for various industries. Camelina (Camelina sativa L.) is an oilseed crop with high cultivation potential compared with other oilseed species, owing to its relatively short growth period, moderate to low nutrient requirements, and high tolerance to a wide range of biotic and abiotic stresses. Developing drought-resistant crops such as camelina, along with strategies to conserve water and enhance water use efficiency under drought stress conditions, can contribute to increasing total oilseed production. In this context, the application of soil amendment materials such as zeolite can improve plant growth under drought stress conditions. Zeolite is an environmentally friendly material that has been widely used to improve soil physical and chemical properties due to its unique characteristics. Accordingly, the present study aimed to investigate the effects of different zeolite application rates on seed yield, oil content, and fatty acid composition of camelina under optimal irrigation and drought stress conditions in Karaj, Iran. Materials and methods A factorial experiment was conducted during two growing seasons (2018–2019 and 2019–2020) with three replications to investigate the effects of zeolite application rates (0, 5, 10, and 15 t ha⁻¹) on camelina under three irrigation regimes (full irrigation, restricted irrigation from the silique formation stage, and restricted irrigation from the beginning of flowering). A 2‑m separation distance was maintained between experimental plots to minimize lateral water movement and prevent inter‑plot water penetration. Each experimental plot consisted of six rows, each 6 m long, with a row spacing of 30 cm and a plant spacing of 5 cm within rows. Camelina seeds (Soheil cultivar) were sown on 27 September in both growing seasons. Irrigation was applied using a surface (flood) irrigation system, and irrigation intervals across treatments were determined based on 80 mm of cumulative evaporation measured with a Class A evaporation pan. The volume of irrigation water applied to each main plot was measured using water meters installed separately for each main plot across all three replications. Accordingly, total irrigation volumes of 5120, 3840, and 2560 m³ ha⁻¹ were applied under full irrigation, restricted irrigation from the silique formation stage, and restricted irrigation from the beginning of flowering, respectively. Results and discussion The results indicated that drought stress significantly reduced relative water content (RWC), chlorophyll content (a, b, and total), oil content, and seed yield of camelina, whereas stomatal resistance and carbohydrate and proline contents in camelina leaves increased under conditions of irrigation withholding from the silique formation and flowering stages compared with full irrigation. Zeolite application under three irrigation regimes resulted in decreased stomatal resistance and carbohydrate and proline contents in camelina, whereas relative water content (RWC), chlorophyll content (a, b, and total), oil content, and seed yield increased in response to zeolite application under different irrigation regimes. The highest seed yield (2209 kg ha⁻¹) was obtained under full irrigation with zeolite application at a rate of 15 t ha⁻¹, whereas the highest camelina oil content (31%) was obtained under full irrigation with zeolite application at a rate of 10 t ha⁻¹. Conclusion Overall, the findings demonstrated that applying zeolite, particularly under irrigation withholding during the silique formation and flowering stages, reduced the adverse effects of drought stress, improved camelina plant growth, and ultimately increased total production. Therefore, the application of 10 t ha⁻¹ of zeolite under full irrigation conditions and 15 t ha⁻¹ under irrigation withholding from the silique formation and flowering stages is recommended for achieving the highest seed and oil yields. Acknowledgements The authors gratefully acknowledge the support provided by the Seed and Plant Improvement Institute (SPII), Karaj, Iran. تحقیق حاضر با هدف بررسی تأثیر کاربرد مقادیر مختلف زئولیت بر خصوصیات فیزیولوژیک و زراعی کاملینا تحت شرایط آبیاری مطلوب و تنش خشکی در شرایط آب‌وهوایی کرج در سال‎های 1397-1398 و 1399-1398 انجام شد. آزمایش به ‎صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‎های کامل تصادفی با سه تکرار اجرا شد. تیمار زئولیت در چهار سطح (صفر، 5، 10 و 15 تن در هکتار) و آبیاری در سه سطح (آبیاری کامل، قطع آبیاری از مرحله کپسول‎ دهی و قطع آبیاری از مرحله گل‎دهی) بودند. نتایج نشان داد هر دو تیمار قطع آبیاری باعث کاهش محتوای نسبی آب، محتوای کلروفیل (a و b و کل)، درصد روغن و عملکرد دانه کاملینا شد درحالی‌که مقاومت روزنه ‎ای، میزان کربوهیدرات و پرولین برگ کاملینا تحت شرایط قطع آبیاری از مراحل کپسول‎ دهی و گل‎دهی نسبت به آبیاری کامل به طور معنی‎ داری افزایش یافتند. کاربرد زئولیت در هر سه رژیم آبیاری کاهش میزان مقاومت روزنه ‎ای، کربوهیدرات و پرولین برگ را در کاملینا در پی داشت درحالی‎که میزان محتوای نسبی آب برگ، محتوای کلروفیل (a و b و کل)، درصد روغن و عملکرد دانه در پاسخ به کاربرد زئولیت تحت رژیم‎های مختلف آبیاری افزایش نشان داد. بیشترین میزان عملکرد دانه (2057 کیلوگرم در هکتار) و محتوی روغن (30.55 درصد) کاملینا در تیمار کاربرد 15 تن زئولیت تحت شرایط آبیاری کامل به دست آمد درحالی‎که کمترین مقدار عملکرد دانه (390.67 کیلوگرم در هکتار) و محتوی روغن (25.22 درصد) به تیمار قطع آبیاری از مرحله گل‎دهی و عدم کاربرد زئولیت تعلق داشت. به‌طورکلی یافته‎های این تحقیق نشان داد کاربرد زئولیت بخصوص تحت شرایط قطع آبیاری با کاهش اثرات مخرب تنش خشکی، موجب بهبود رشد بوته ‎های کاملینا و افزایش تولید می‎شود؛ درنهایت کاربرد 10 تن زئولیت در هکتار تحت شرایط آبیاری کامل و 15 تن زئولیت در هکتار تحت شرایط قطع آبیاری از مراحل گل‎دهی و کپسول دهی توصیه می‎گردد.

https://escs.birjand.ac.ir/article_4005_f23b3df742bb9fbf6bbf30a05150ac19.pdf